گیر کردن تخم در پرنده؛ علائم اورژانسی
نشستن پرنده ماده کف قفس، زورزدن، ضعف، پاهای باز و تنفس سخت میتواند نشانه گیرکردن تخم باشد و به تماس فوری با دامپزشک پرندگان نیاز دارد. شکم یا مخرج را فشار ندهید، تخم را بیرون نکشید و برای امتحانکردن روغن، بخار یا درمان خانگی منتظر نمانید. پرنده ماده حتی بدون حضور پرنده نر هم میتواند تخم بگذارد.
فهرست محتوا
گیرکردن تخم پرنده یعنی چه؟
گیرکردن تخم زمانی رخ میدهد که پرنده نتواند تخم را در مسیر طبیعی از بدن خارج کند. این مشکل در پرندگان کوچک خانگی مانند عروس هلندی، مرغ عشق و طوطی برزیلی بیشتر گزارش میشود، اما هر پرنده مادهای ممکن است درگیر شود. تخم همیشه پوسته سفت و شکل معمولی ندارد و ممکن است بدون تصویربرداری قابلتشخیص نباشد.
تخم گیرکرده میتواند به اندامهای داخلی فشار بیاورد، دفع را مختل کند و نفسکشیدن را سختتر کند. پرندگان کوچک ذخیره بدنی کمی دارند و ممکن است در مدت کوتاهی ضعیف شوند؛ به همین دلیل صبرکردن برای اینکه «شاید خودش تخم بگذارد» تصمیم امنی نیست.
نشانههایی که باید همان لحظه جدی بگیرید
نشستن طولانی کف قفس، زورزدن، بالا و پایینرفتن واضح دم هنگام تنفس، نفستنگی، بیحالی، چشمهای نیمهبسته، کاهش اشتها و ناتوانی در ماندن روی نشیمن از نشانههای مهماند. شکم ممکن است برجسته شود و مقدار مدفوع کم شود، اما نبود برجستگی شکم یا لمسنشدن تخم این مشکل را رد نمیکند.
خون در مدفوع، بیرونزدگی بافت از مخرج، افتادن از نشیمن، تنفس با دهان باز یا پاسخندادن پرنده وضعیت را فوریتر میکند. برای بررسی مخرج، پرنده را روی پشت نخوابانید و بدنش را محکم نگیرید؛ دستکاری و تقلا میتواند تنفس پرنده ضعیف را دشوارتر کند.
تا رسیدن به دامپزشک چه کار کنید؟
همان لحظه با دامپزشک پرندگان یا مرکز شبانهروزی تماس بگیرید و نشانهها، گونه پرنده، زمان شروع و سابقه تخمگذاری را بگویید. برای انتقال، باکس کوچک و دارای تهویه آماده کنید. کف باکس را با کاغذ چندلایه یا پارچه صاف و بدون نخ آزاد بپوشانید و اگر پرنده ضعیف است، نشیمن بلند داخل باکس نگذارید تا هنگام افتادن آسیب نبیند.
محیط را آرام و دما را ثابت نگه دارید و باکس را جلوی باد مستقیم کولر یا بخاری قرار ندهید. آب یا غذا را به زور داخل دهان نریزید. اگر پرنده توان خوردن دارد، آب و غذای آشنایش را در دسترس بگذارید، اما حرکت به سمت مرکز درمانی را برای خوردن، حمام یا آمادهکردن بخار عقب نیندازید.
چه کارهایی میتوانند خطر را بیشتر کنند؟
- شکم را فشار ندهید و برای پیدا کردن تخم بدن را با انگشت لمس نکنید؛ تخم ممکن است بشکند یا بافت داخلی آسیب ببیند.
- روغن، ژل یا دارو داخل مخرج نریزید و سعی نکنید تخم را با پنس یا دست بیرون بکشید.
- پرنده را در بخار حمام، ظرف آب گرم یا کنار منبع گرمای مستقیم نگذارید؛ این کارها درمان نیستند و میتوانند انتقال را عقب بیندازند یا تنفس را بدتر کنند.
- کلسیم، هورمون، مسکن انسانی یا داروی باقیمانده پرنده دیگر را خودسرانه ندهید.
- اگر بافتی از مخرج بیرون زده است، آن را به داخل فشار ندهید و اجازه ندهید پرنده آن را بجود؛ فوراً راهی مرکز درمانی شوید.
دامپزشک چگونه علت را مشخص میکند؟
نشانههای گیرکردن تخم میتوانند با مشکلات دیگری مانند عفونت دستگاه تولیدمثل، التهاب داخل شکم، بیرونزدگی مخرج یا بیماری عمومی پرنده اشتباه شوند. دامپزشک ابتدا وضعیت تنفس، کمآبی و توان ایستادن پرنده را میسنجد. گاهی لازم است پرنده پیش از معاینه کامل یا تصویربرداری پایدار شود.
بر اساس وضعیت پرنده ممکن است عکسبرداری، سونوگرافی یا آزمایشهای دیگری لازم باشد. درمان میتواند شامل مراقبت حمایتی، مایعات، داروی مناسب، خارجکردن تخم زیر آرامبخشی یا بیهوشی و در بعضی موارد جراحی باشد. این اقدامات به محل و شکل تخم و حال عمومی پرنده بستگی دارند و در خانه قابلانجام نیستند.
یک موقعیت واقعی را درست ارزیابی کنید
فرض کنید عروس هلندی مادهای که نر ندارد، صبح بهجای رفتن روی نشیمن کف قفس نشسته، دمش با هر نفس بالا و پایین میرود و برای دفع زور میزند. نبود پرنده نر نباید شما را از احتمال تخمگذاری دور کند. در این وضعیت عکسگرفتن طولانی، لمس شکم یا منتظرماندن تا عصر مناسب نیست.
پرنده را با کمترین دستکاری داخل باکس کمارتفاع و دارای تهویه بگذارید، در مسیر با مرکز درمانی هماهنگ شوید و سابقه آخرین تخم، رژیم غذایی و مدت روشنایی شبانه را همراه داشته باشید. حتی اگر در راه کمی آرامتر شد، معاینه را لغو نکنید؛ بهترشدن موقت نشانه رفع مشکل نیست.
بعد از درمان چگونه احتمال تکرار را کمتر کنیم؟
پس از عبور از وضعیت فوری، رژیم غذایی، وزن، سابقه تخمگذاری و شرایط محیط باید با دامپزشک بازبینی شوند. رژیم دانهمحور، اضافهوزن، تخمگذاریهای پیدرپی و بعضی مشکلات تغذیهای میتوانند خطر را بیشتر کنند، اما افزودن خودسرانه مکمل کلسیم راهحل عمومی و بیخطری نیست.
فضاهای شبیه لانه، جعبه تاریک، اسباببازیای که پرنده با آن رفتار جفتگیری نشان میدهد، روزهای مصنوعی طولانی و نوازش پشت یا زیر بالها ممکن است در بعضی پرندگان رفتار تولیدمثلی را بیشتر کنند. حذف یا تغییر این عوامل باید متناسب با گونه و شرایط همان پرنده باشد. برای مرور نشانهها و روشهای درمان میتوانید صفحه مستقیم اختلالات تولیدمثلی پرندگان خانگی در راهنمای دامپزشکی مرک را ببینید.
