تغذیه خرگوش؛ یونجه، سبزی و پلت به زبان ساده
برای بیشتر خرگوشهای بالغ و سالم، برنامه روزانه غذا ساده است: علوفه خشک علفی مثل تیموتی باید همیشه در دسترس باشد، سبزی برگدار هر روز داده شود و پلت فقط سهمی کوچک و اندازهگیریشده داشته باشد. در تغذیه خرگوش، هویج و میوه تشویقیاند؛ پلت هم جای علوفه را نمیگیرد. آب تازه نیز باید شبانهروز کنار خرگوش باشد.
این مقدارها نقطه شروع برای خرگوش بالغی با وزن و وضعیت بدنی مناسباند. بچهخرگوش، خرگوش باردار یا شیرده و حیوانی که بیماری دندان، گوارش یا مجاری ادراری دارد، برنامه جداگانه میخواهد.
فهرست محتوا
سهم هر بخش از غذای روزانه چقدر است؟
یک الگوی ساده برای خرگوش بالغ سالم، حدود ۸۵ درصد علوفه خشک یا علف تازه مناسب، ۱۰ درصد سبزی برگدار و ۵ درصد پلت است. این درصدها نقشه کلی رژیماند، نه دستور وزنکردن ۸۵ گرم علوفه به ازای هر ۱۰۰ گرم غذا. علوفه باید آزادانه در اختیار خرگوش باشد و مقدار آن را به یک وعده محدود نکنید.
برای سنجش خانگی، هر روز دستکم تودهای علوفه هماندازه بدن خود خرگوش بگذارید و پیش از تمامشدن دوباره آن را پُر کنید. سبزی تازه برای یک خرگوش متوسط میتواند از حدود یک مشت پُر با دست یک بزرگسال در روز شروع شود. پلت را با ترازوی آشپزخانه اندازه بگیرید؛ برای بسیاری از خرگوشهای بالغ، حدود ۱۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن مناسب بدن در روز معیار آغاز خوبی است.
این سه عدد به هم وابستهاند. اگر کاسه پلت را مدام پُر کنید، خرگوش ممکن است پلت خوشخوراکتر را انتخاب کند و علوفه کمتری بجود. نتیجه فقط افزایش وزن نیست؛ کمشدن جویدن طولانی و دریافت فیبر میتواند به دندان و دستگاه گوارش هم آسیب بزند.
علوفه مناسب را چطور انتخاب کنیم؟
برای خرگوش بالغ سالم، علوفه علفی مانند تیموتی یا علوفه چمنی انتخاب پایه است. بسته را باز کنید و بو، خشکی و ظاهر آن را ببینید: علوفه خوب بوی طبیعی گیاه میدهد، رشتههای سبز یا سبز مایل به طلایی دارد و نباید نمدار، کپکزده، بدبو یا پُر از گردوغبار باشد. علوفه مشکوک را با جداکردن بخش خراب نجات ندهید؛ کل بخش آلوده را کنار بگذارید.
در گفتوگوی روزمره، گاهی همه علوفههای خشک را «یونجه» مینامیم؛ اما یونجه آلفالفا با علوفه علفی یکسان نیست. آلفالفا پروتئین، انرژی و کلسیم بیشتری دارد و معمولاً نباید غذای نامحدود یک خرگوش بالغ سالم باشد. این نوع علوفه ممکن است برای دوره رشد، بارداری، شیردهی یا بعضی حیوانات کموزن کاربرد داشته باشد، ولی بهتر است مقدار آن براساس شرایط همان خرگوش تعیین شود.
علوفه را فقط در یک جا نریزید. بخشی را کنار ظرف خاک تمیز، بخشی را در سبد ایمن و مقداری را در لوله مقوایی بدون چسب و منگنه بگذارید تا خرگوش برای پیداکردنش حرکت کند. اگر علوفه روی زمین خیس یا آلوده شد، همان قسمت را عوض کنید. کمشدن ناگهانی علاقه به علوفه میتواند از کیفیت بد بسته باشد، اما درد دهان هم باید در نظر گرفته شود؛ در این وضعیت، راهنمای نشانههای مشکل دندان خرگوش کمک میکند علامتهای همراه را دقیقتر ببینید.
سبزی تازه را با چه مقدار و ترکیبی بدهیم؟
بخش اصلی سبزی روزانه را از برگهای ایمن و پرفیبر انتخاب کنید. کاهوی رومی، برگ گشنیز، ریحان، شوید، نعناع، شاهی، برگ تربچه و برگ هویج میتوانند در یک برنامه چرخشی جا بگیرند. لازم نیست هر روز تعداد زیادی سبزی بخرید؛ دو یا سه نوع که خرگوش قبلاً به آنها عادت کرده، از یک ظرف بزرگ و درهم از مواد تازه بهتر است.
برای خرگوش متوسط حدود دو تا دو و نیم کیلوگرم، یک مشت پُر با دست یک بزرگسال در روز نقطه شروع قابلفهمی است. آن را میتوان در دو نوبت تقسیم کرد تا هم سبزی تازه بماند و هم بتوانید اشتهای خرگوش را دو بار بررسی کنید. برگها را خوب بشویید، قسمت پژمرده یا لزج را دور بریزید و گیاهی را که دقیق نمیشناسید از باغچه یا فضای سبز جمع نکنید.
تنوع به معنی مصرف هرروزه همه سبزیها نیست. اسفناج، جعفری و کلمبرگ را کنار چند برگ دیگر و بهصورت چرخشی بدهید، نه اینکه یکی از آنها تمام ظرف هر روز باشد. هویج، چغندر و میوه بهدلیل قند بیشتر در سهم سبزی روزانه حساب نمیشوند و باید فقط تشویقی کممقدار باشند. اگر خرگوش سابقه سنگ، رسوب ادراری یا بیماری کلیه دارد، انتخاب سبزی را از روی فهرستهای عمومی انجام ندهید.
پلت مناسب را چطور انتخاب و اندازه بگیریم؟
پلت خوب دانههای یکشکل و ساده دارد؛ مخلوطهای رنگی حاوی ذرت، تخمه، مغزها، میوه خشک یا تکههای شیرین انتخاب مناسبی نیستند. خرگوش در این مخلوطها معمولاً بخش خوشخوراک را جدا میکند و مواد دیگر در ظرف میمانند. روی برچسب، پلت مخصوص خرگوش با فیبر بالا را پیدا کنید؛ فیبر حدود ۲۰ درصد یا بیشتر و پروتئین کمتر از حدود ۱۵ درصد برای بسیاری از خرگوشهای بالغ مناسبتر است.
مقدار پلت را با وزن مناسب بدن حساب کنید، نه با عددی که ترازو در یک خرگوش چاق نشان میدهد. با معیار ۱۵ گرم به ازای هر کیلوگرم، خرگوشی با وزن مناسب دو کیلوگرم حدود ۳۰ گرم پلت در کل روز میگیرد و خرگوش دو و نیم کیلویی حدود ۳۷ تا ۳۸ گرم. چگالی و انرژی محصولات یکسان نیست؛ بنابراین این عدد را با راهنمای روی بسته، اشتهای خرگوش و وضعیت بدنی او تطبیق دهید.
پلت را میتوانید در دو نوبت بدهید یا بخشی از سهم روزانه را میان علوفه پخش کنید. هرچه استفاده میکنید از همان مقدار روزانه کم شود؛ پلت داخل اسباببازی غذایی سهم اضافه نیست. اگر خرگوش پس از تمامشدن پلت کنار کاسه منتظر میماند، این رفتار بهتنهایی نشان نمیدهد که غذایش کم بوده است. ابتدا ببینید آیا علوفه تازه، آب و فعالیت معمول در دسترساند.
غذا را چگونه بدون بههمزدن گوارش تغییر دهیم؟
برند پلت یا ترکیب رژیم را یکشبه عوض نکنید. برای تغییر پلت، مقدار کمی از محصول تازه را با غذای قبلی مخلوط کنید و طی حدود ۱۰ تا ۱۴ روز سهم غذای تازه را آرامآرام بالا ببرید. در تمام این مدت، علوفه همیشگی و آب را ثابت نگه دارید تا هم خرگوش خوراک آشنا داشته باشد و هم بتوانید واکنش او را بهتر بسنجید.
سبزی تازه را یکییکی معرفی کنید. بار اول یک برگ کوچک یا چند ساقه نازک بدهید و تا دو یا سه روز ماده تازه دیگری اضافه نکنید. اگر اشتها و تعداد و شکل مدفوع مثل قبل ماند، مقدار را کمی بیشتر کنید. اگر مدفوع نرم شد، ماده تازه را کنار بگذارید و در ساعتهای بعد اشتها و مدفوع را زیر نظر بگیرید؛ کمشدن مدفوع یا بیمیلی به غذا به پیگیری دامپزشکی در همان روز نیاز دارد.
برای خرگوشی که تازه به خانه آمده، تغییر محیط خودش فشار بزرگی است. همان روز اول همه خوراکهای جدید را کنار هم نگذارید. تا حد امکان غذای قبلی او را بشناسید، علوفه مناسب را همیشه فراهم کنید و تغییرهای لازم را مرحلهای انجام دهید. اگر برنامه قبلی نامناسب بوده، تدریجیبودن تغییر به معنی ادامه طولانی خوراک بد نیست؛ یعنی گذار را با پایش نزدیک و راهنمایی دامپزشک انجام دهید.
یک برنامه واقعی برای خرگوش دو کیلویی
فرض کنید یک خرگوش بالغ سالم با وزن مناسب دو کیلوگرم دارید. صبح آب ظرف سنگینش را عوض میکنید، علوفه تمیز را در دو نقطه میگذارید و نیمی از سبزی روز را میدهید. عصر باقی سبزی و بخشی از پلت روزانه را میگیرد؛ مجموع پلت صبح و عصر حدود ۳۰ گرم است، نه ۳۰ گرم در هر وعده. پیش از خواب دوباره علوفه و آب را بررسی میکنید.
در خانهای با دو خرگوش، خالیشدن ظرف ثابت نمیکند هر دو به یک اندازه خوردهاند. خرگوش جسورتر ممکن است بیشتر پلت را بردارد و دیگری فقط کنار ظرف بماند. سهم را در دو ظرف با فاصله مناسب یا در چند نقطه پخش کنید و هنگام خوردن چند دقیقه نگاه کنید. وزنکشی هفتگی در ساعت و شرایط مشابه کمک میکند اختلاف پنهان زودتر دیده شود.
تشویقی را جدا از حساب روزانه نبینید. اگر آن روز تکه کوچکی میوه یا هویج دادهاید، آن را هم در حساب تشویقیهای هفته بگذارید. نان، بیسکویت، غلات صبحانه، لبنیات و غذای سگ یا گربه نیز جایی در برنامه خرگوش ندارند.
از روی اشتها، مدفوع و وزن برنامه را تنظیم کنید
بهترین برنامه فقط روی کاغذ خوب نیست؛ باید در بدن و رفتار خرگوش هم جواب بدهد. هر روز ببینید آیا حیوان با میل علوفه میخورد، مدفوعهای گرد با اندازه همیشگی دارد و آب مینوشد. هفتهای یکبار وزن را ثبت کنید و هر ماه با لمس آرام دندهها و کمر، وضعیت بدنی را بسنجید. وزن رو به افزایش، باقیماندن مداوم علوفه و اشتیاق افراطی به پلت معمولاً به بازبینی پلت و تشویقی نیاز دارد.
کمشدن وزن همیشه با بیشترکردن پلت حل نمیشود. درد دندان، بیماری گوارشی، انگل یا مشکل دیگری ممکن است پشت آن باشد. برعکس، کمکردن شدید غذا برای لاغرکردن خرگوش چاق هم خطرناک است؛ سهم خوراک پرانرژی باید آرام تنظیم شود و علوفه همچنان در دسترس بماند. تغییر را براساس روند چند هفتهای انجام دهید، نه یک وزنکشی یا یک روز کماشتهایی.
سکوتروپ، یعنی همان مدفوع نرم خوشهای که خرگوش معمولاً آن را میخورد، با اسهال آبکی یکی نیست. باقیماندن مکرر آن میتواند با پلت یا تشویقی زیاد، اضافهوزن یا درد همراه باشد. زمان، غذای تازه و ظاهر مدفوع را یادداشت کنید؛ این اطلاعات برای پیدا کردن علت از حدسزدن اینکه «کدام سبزی سرد بوده» بسیار مفیدتر است.
چه زمانی برنامه عمومی کافی نیست؟
این راهنما برای خرگوش بالغ سالم نوشته شده است. بچهخرگوش در حال رشد، خرگوش باردار یا شیرده، حیوان سالمند، کموزن یا چاق و خرگوش مبتلا به بیماری دندان، کلیه، مثانه یا گوارش ممکن است به نوع علوفه یا مقدار پلت متفاوتی نیاز داشته باشد. در این شرایط، نسخه اینترنتی را جای برنامه دامپزشک آشنا با خرگوش نگذارید.
اگر خرگوش وعده معمولش را رد کرد، ناگهان علوفه نخورد، مدفوعش واضح کم یا قطع شد، بیحال نشست یا شکمش متورم و دردناک بود، همان روز پیگیری دامپزشکی لازم است. منتظر نمانید تا با یک سبزی دیگر اشتهایش برگردد و بدون ارزیابی، داروی گوارشی یا غذادهی اجباری شروع نکنید؛ راهنمای غذا نخوردن و ایست گوارشی خرگوش اقدامهای امن تا رسیدن به دامپزشک را توضیح میدهد.
برای مرور نسبت پایه خوراک، مقدار پلت و ویژگی علوفه مناسب میتوانید راهنمای تغذیه انجمن رفاه خرگوش را ببینید. عددهای این راهنما برای شروعاند و باید با سن، وزن مناسب، وضعیت بدنی و سابقه پزشکی همان خرگوش هماهنگ شوند.
