طوطی کاکلی سینهصورتی (گالا)؛ رفتار و نگهداری
طوطی کاکلی سینهصورتی یا گالا، پرندهای باهوش، اجتماعی و بسیار بلندمدت است؛ اما برای هر خانهای انتخاب مناسبی نیست. پیش از آوردنش باید با صدای بلند، گردِ پر، منقار قدرتمند، نیاز روزانه به بازی و آموزش و هزینه دامپزشک پرندگان کنار آمده باشید. اگر بیشتر روز خانه خالی است یا همسایهها به صدا حساساند، رنگ جذاب این پرنده نباید تنها دلیل انتخاب باشد.
گالا یکی از کاکادوهای بومی استرالیاست و معمولاً با سینه و صورت صورتی، بالهای خاکستری و تاج کوتاهش شناخته میشود. نام علمی آن Eolophus roseicapilla است و طول بدن پرنده بالغ حدود ۳۵ تا ۳۶ سانتیمتر است. نگهداری خوب میتواند این همراهی را به تعهدی چنددهساله تبدیل کند؛ پس تصمیم امروز باید با شرایط سالهای آینده خانواده هم جور باشد.
فهرست محتوا
آیا گالا با خانه و سبک زندگی شما جور است؟
گالا فقط یک پرنده زیبا برای نشستن در قفس نیست. به رفتوآمد خانه دقت میکند، از روال روزانه یاد میگیرد و اگر همه سرگرمیاش به حضور یک نفر وابسته شود، جداییهای معمول میتواند برایش دشوار شود. در عین حال، اجتماعیبودن به معنی بغلکردن همیشگی یا تحمل هر نوع لمس نیست. بعضی گالاها تماس بدنی را دوست دارند و بعضی ترجیح میدهند نزدیک شما باشند، اما دست نخورند.
صدای گالا شاید از بعضی کاکادوهای بزرگ سبکتر به نظر برسد، ولی همچنان صدای تیز و دوررس دارد و ممکن است صبح، غروب یا هنگام هیجان چند نوبت فریاد بزند. این رفتار را نمیتوان با وعده «کاملاً ساکت میشود» حذف کرد. پیش از خرید، صدای یک پرنده بالغ را از نزدیک بشنوید و شرایط آپارتمان، ساعت استراحت خانواده و حساسیت همسایهها را واقعبینانه بسنجید.
منقار گالا برای جویدن ساخته شده است. قاب پنجره، سیم برق، چوب رنگشده و وسایل ریز اگر در دسترس باشند میتوانند در چند دقیقه آسیب ببینند یا برای پرنده خطر بسازند. کودک نباید صورتش را به پرنده نزدیک کند و گربه یا سگ، حتی اگر آرام به نظر میرسد، نباید بدون مانع و نظارت کنار او باشد.
رفتار طبیعی گالا را چطور درست بخوانیم؟
گالا در طبیعت در جفت یا گروههای پرشمار دیده میشود، روی زمین و میان گیاهان دنبال غذا میگردد و با صدا و حرکت با اعضای گروه ارتباط دارد. در خانه نیز جویدن، بالا رفتن، جستوجوی غذا و صداکردن رفتارهای طبیعیاند. هدف نگهداری خوب خاموشکردن این رفتارها نیست؛ باید راهی امن برای انجامشان فراهم شود.
بالاآوردن آرام تاج، نگاه ثابت، سفتشدن بدن، بازشدن منقار یا دورشدن از دست میتواند درخواست فاصله باشد. اگر همان لحظه دست را جلوتر ببرید، احتمال گازگرفتن بیشتر میشود. چند ثانیه مکث کنید، راه عقبرفتن را باز بگذارید و تمرین را در موقعیتی آسانتر ادامه دهید. گازگرفتن را با داد، ضربه به منقار یا تکاندادن دست پاسخ ندهید؛ این کار هم ترس را بیشتر میکند و هم اعتماد را از بین میبرد.
نوازش را به سر و گردن محدود کنید. دستکشیدن مداوم روی پشت، زیر بال یا نزدیک دم میتواند برای بعضی طوطیها پیام جفتگیری داشته باشد و رفتارهای هورمونی را تشدید کند. جعبه تاریک، چادر پارچهای و دسترسی به کمد یا فضای لانهمانند هم ممکن است همین اثر را داشته باشد.
قفس و فضای بیرون از قفس چه ویژگیهایی داشته باشد؟
قفس باید آنقدر جادار باشد که گالا بدون برخورد بال و دم به میلهها بچرخد، بالهایش را کامل باز کند و میان چند نشیمن جابهجا شود. در این گونه، عرض قابلاستفاده از یک قفس باریک و بلند مهمتر است. فاصله میلهها باید جلوی گیرکردن سر را بگیرد و درها و قفلها زیر فشار منقار باز نشوند. فلز زنگزده، رنگ پوستهشده و قطعات ناشناخته حاوی سرب یا روی مناسب نیستند.
چند شاخه طبیعیِ سالم با قطرهای متفاوت به سلامت پا کمک میکند. نشیمن سنبادهای یا روکش زبر برای کوتاهکردن ناخن میتواند کف پا را زخمی کند. ظرف آب و غذا را زیر نشیمن نگذارید و کف قفس را با کاغذ ساده بپوشانید تا مقدار و ظاهر فضله هر روز دیده شود. برای انتخاب ابعاد و چیدمان، راهنمای قفس مناسب پرنده جزئیات بیشتری دارد.
بیرونبودن از قفس باید در اتاقی آماده و زیر نظر باشد. پنکه سقفی را خاموش کنید، پنجره و در را ببندید، شیشه بزرگ را قابلتشخیص کنید و سیم، گیاه ناشناخته، ظرف آب داغ و وسایل قابلبلع را کنار بگذارید. کوتاهکردن بال جای ایمنکردن خانه را نمیگیرد و میتواند فرود و تعادل پرنده را دشوار کند.
یک برنامه روزانه قابل اجرا بسازید
برنامه خوب از چند بخش کوتاه تشکیل میشود: غذای اندازهگیریشده، زمانی برای جستوجوی غذا، بازی مستقل، آموزش کوتاه، حرکت در فضای امن و خواب منظم. لازم نیست تمام روز پرنده را سرگرم کنید؛ مهم این است که گالا بداند چه وقتهایی فرصت ارتباط دارد و در فاصله آنها نیز کار امنی برای انجامدادن پیدا کند.
بیشتر طوطیها به حدود ۱۰ تا ۱۲ ساعت خواب آرام و تاریک نیاز دارند. تلویزیون روشن، رفتوآمد شبانه یا پوشاندن قفس در اتاق شلوغ خواب واقعی نمیسازد. ساعت خواب و بیداری را تا حد امکان ثابت نگه دارید و اگر کاور استفاده میکنید، جریان هوا را نبندید. بدخوابی میتواند بیقراری، گازگرفتن و فریاد را بیشتر کند.
حمام کمعمق یا افشانه ملایم آب ولرم را به انتخاب خود پرنده پیشنهاد کنید و بعد اجازه دهید در اتاق گرم و بدون باد خشک شود. شامپو، عطر یا روغن روی پرها نزنید. زمان حمام، نظافت ظرفها و تعویض اسباببازی را در برنامه هفتگی بنویسید تا مراقبت فقط به روزهایی که فرصت بیشتری دارید وابسته نباشد.
غذای گالا؛ دانه تنها کافی نیست
یک مخلوط پر از تخمه و مغز، هرچند محبوب باشد، غذای کامل گالا نیست و با کمتحرکی خانه میتواند به اضافهوزن و کمبودهای تغذیهای برسد. برای بسیاری از گالاهای خانگی، پلت کامل مخصوص طوطی پایه مناسبتری است و سبزیهای متنوع سهم تازه برنامه را میسازند. مقدار دقیق به محصول، سن، فعالیت، وزن مناسب بدن و وضعیت پزشکی همان پرنده بستگی دارد.
دانه و مغز چرب را بیشتر برای آموزش یا جستوجوی غذا نگه دارید، نه ظرفی که تمام روز پُر باشد. فلفل دلمهای، هویج، کدو، سبزیهای برگدار ایمن و مقدار متعادل میوه میتوانند تنوع ایجاد کنند. آووکادو، شکلات، نوشیدنی کافئیندار، الکل و خوراک بسیار شور ممنوعاند. غذای تازه را بشویید و باقیمانده مرطوب را پیش از خرابشدن از قفس بردارید.
اگر پرنده فقط دانه میخورد، غذای آشنا را یکباره حذف نکنید. محصول تازه را مرحلهای معرفی کنید، مقدار واقعی خوردهشده را ببینید و وزن را با ترازوی دیجیتالِ دارای دقت یک گرم، در زمان مشابه ثبت کنید. گالاها میتوانند مستعد اضافهوزن باشند، اما یک عدد ثابت برای همه پرندهها معیار خوبی نیست؛ دامپزشک پرندگان باید وزن را همراه با شکل استخوان سینه و عضله بررسی کند. راهنمای تغذیه متعادل طوطی برای چیدن وعدهها و شناخت خوراکیهای ممنوع مفید است.
بازی و آموزش را به زندگی روزمره وصل کنید
اسباببازی خوب قرار نیست فقط قفس را رنگی کند. چوب و مقوای ساده و بدون منگنه برای جویدن، وسیلهای که پرنده برای رسیدن به چند دانه جابهجایش کند و تاب یا طناب سالم برای حرکت، هرکدام کار متفاوتی دارند. همه وسایل را یکباره عوض نکنید؛ بعضی پرندهها از چیز تازه میترسند. وسیله را ابتدا بیرون قفس و در فاصلهای آرام نشان دهید و طی چند روز نزدیکتر کنید.
تمرینهای «بیا روی دست یا چوب»، رفتن روی نشیمن مشخص، ورود داوطلبانه به باکس و برگشتن با صدا زدن، هم ارتباط را بهتر میکنند و هم روز معاینه یا خطر به کار میآیند. جلسه را دو تا پنج دقیقه نگه دارید، رفتار درست را همان لحظه با «آفرین» و تکه بسیار کوچک تشویقی پاسخ دهید و پیش از خستگی یا عصبانیت تمام کنید.
فرض کنید گالا هر غروب با شنیدن صدای کلیدِ در فریاد میزند و خانواده فوراً او را از قفس بیرون میآورند. بعد از مدتی، فریاد به مطمئنترین راه رسیدن به توجه تبدیل میشود. راه بهتر این است که پیش از ساعت شلوغی یک نوبت کوتاه بازی و جستوجوی غذا داشته باشد، بیرونآمدن را به نشستن آرام روی جای مشخص وصل کنید و لحظههای آرام را زودتر ببینید. اگر فریاد ناگهان شروع شده یا همراه تغییر اشتها و رفتار است، آن را فقط «لوسشدن» ندانید.
هوای خانه و وسایل معمولی هم میتوانند خطرساز شوند
کاکادوها گردِ پر تولید میکنند. نظافت منظم با دستمال نمدار، تهویه مناسب و در صورت نیاز دستگاه تصفیه هوایی که اُزن تولید نمیکند میتواند گرد را کمتر کند، اما پرنده را مقابل باد مستقیم نگذارید. اگر یکی از اعضای خانه آسم یا حساسیت تنفسی دارد، پیش از آوردن گالا این موضوع را جدی بررسی کنید؛ بعد از وابستگی پرنده، جابهجایی برای همه سختتر است.
دود سیگار و قلیان، اسپری خوشبوکننده، عطر غلیظ، بخور اسانس، دود شمع و مواد پاککننده تند را از فضای پرنده دور نگه دارید. بخار ناشی از داغشدن بیشازحد بعضی روکشهای نچسب میتواند برای پرندگان بسیار خطرناک باشد؛ قفس را در آشپزخانه نگذارید و هنگام آشپزی پرنده را در فضای جدا با هوای سالم نگه دارید.
منقار و ناخن سالم را برای زیبایی کوتاه نکنید. رشد غیرعادی، ترک، تغییر شکل یا گیرکردن ناخن میتواند به بررسی پزشکی نیاز داشته باشد و کوتاهکردن اشتباه خونریزی ایجاد میکند. نظافت قفس نیز با آب و شوینده ساده و آبکشی کامل انجام شود؛ ترکیب مواد شوینده یا استفاده از اسپری کنار پرنده خطر دارد.
چه نشانههایی به دامپزشک پرندگان نیاز دارند؟
بسیاری از پرندگان تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده نشانه آشکاری بروز نمیدهند. هر روز اشتها، فعالیت، صدا، تنفس و فضله را در یک نگاه بررسی کنید و وزن هفتگی را ثبت کنید. پفکردن طولانی، خوابآلودگی غیرمعمول، کمشدن خوراک، تغییر واضح فضله، نشستن پایین قفس، ترشح چشم یا بینی و افت یا افزایش پیوسته وزن نیاز به تماس زودهنگام با دامپزشک آشنا با پرندگان دارد.
تنفس با دهان باز، بالا و پایین رفتن واضح دم هنگام نفسکشیدن، ناتوانی در نشستن روی چوب، تشنج، خونریزی ادامهدار یا تماس با دود و بخار خطرناک فوری است. در این شرایط پرنده را در باکس آرام و در دمای متعادل نگه دارید، خوراک یا دارو را به زور ندهید و برای رسیدن به مرکز درمانی هماهنگ کنید.
بهتر است پیش از بروز مشکل، مرکز دامپزشکی مناسب و باکس حمل را مشخص کنید. معاینه پس از ورود پرنده، بررسی سابقه و آزمایشهای لازم به ساختن یک عدد پایه برای وزن و وضعیت بدن کمک میکند. اگر پرنده دیگری در خانه دارید، تازهوارد را پیش از تأیید دامپزشک مستقیم کنار او نگذارید.
جمعبندی؛ پیش از آوردن گالا یک هفته آزمایشی روی کاغذ داشته باشید
برای نگهداری طوطی کاکلی سینهصورتی فقط قفس و ظرف دانه کافی نیست. این پرنده به فضای امن، غذای متعادل، خواب منظم، جویدن و جستوجوی روزانه، آموزش آرام، هوای پاک و دسترسی به دامپزشک پرندگان نیاز دارد. سروصدا، گرد پر، خسارت احتمالی وسایل و تعهد چنددهساله نیز بخشی از واقعیتاند.
پیش از تصمیم نهایی، برنامه یک هفته معمولی خود را روی کاغذ بیاورید: چه کسی صبح و شب آب و غذا را بررسی میکند، زمان بازی و آموزش کجاست، هنگام سفر چه فرد باتجربهای مراقب پرنده میشود و هزینه درمان ناگهانی چگونه تأمین خواهد شد؟ اگر پاسخها عملی و پایدارند، گالا میتواند همراهی شیرین و پرشخصیت باشد؛ اگر نه، صبرکردن انتخاب مسئولانهتری است.
