گاز گرفتن و چنگ انداختن گربه به انسان؛ علت و واکنش امن
اگر گربه دست یا پایتان را گاز می‌گیرد و چنگ می‌اندازد، اول ببینید این رفتار دقیقاً چه زمانی رخ می‌دهد: وسط بازی، هنگام نوازش، در زمان ترس یا ناگهان بدون سابقه. همان لحظه تماس را آرام قطع کنید، چند دقیقه به او فضا بدهید و بعد علت را برطرف کنید؛ تنبیه، دادزدن و آب‌پاشی معمولاً ترس و حمله را بیشتر می‌کند.
گاز گرفتن و چنگ انداختن گربه همیشه به معنی «بدجنس‌بودن» نیست. این رفتار می‌تواند بازیِ اشتباه‌آموخته‌شده، درخواست پایان نوازش، دفاع از خود، واکنش به هیجان شدید یا نشانه درد باشد. راه‌حل زمانی جواب می‌دهد که به‌جای یک نسخه برای همه موقعیت‌ها، همان صحنه‌ای را که رفتار در آن شروع می‌شود بشناسید.
فهرست محتوا
از روی موقعیت بفهمید چرا گربه گاز می‌گیرد
برای دو یا سه روز فقط چهار چیز را یادداشت کنید: رفتار کجا شروع شد، چند ثانیه قبلش چه اتفاقی افتاد، حالت بدن گربه چگونه بود و پس از کناررفتن شما چقدر طول کشید تا آرام شود. همین یادداشت کوتاه معمولاً روشن می‌کند که با بازی، خستگی از لمس، ترس یا درد روبه‌رو هستید.
مثلاً اگر بچه‌گربه پشت مبل کمین می‌کند و به مچ پا می‌پرد، احتمال بازی شکارگونه زیاد است. اگر گربه خودش برای نوازش می‌آید اما پس از چند حرکت دست، دمش را تند تکان می‌دهد و گاز می‌گیرد، احتمالاً حد تحمل لمسش تمام شده است. اگر فقط هنگام برداشتن از زمین یا لمس یک سمت بدن حمله می‌کند، درد باید جدی گرفته شود.
به ساعت هم توجه کنید. حمله به پاها درست پیش از وعده غذا یا پس از چند ساعت بی‌تحرکی، بیشتر با هیجان و نیاز به بازی جور درمی‌آید. گاز ناگهانی هنگام خواب، پنهان‌شدن پس از تماس یا تغییر رفتار در گربه‌ای که همیشه آرام بوده، مسیر دیگری دارد و بهتر است از نظر جسمی بررسی شود.
چهار الگوی رایج گاز و چنگ با هم فرق دارند
بازی خشن: بیشتر در بچه‌گربه‌ها و گربه‌های کم‌تحرک دیده می‌شود. کمین، دویدن، گرفتن دست با پنجه‌های جلو و لگدزدن با پاهای عقب بخشی از این الگوست. اگر از کودکی با انگشت و کف دست با او بازی شده باشد، یاد گرفته است پوست انسان هم اسباب‌بازی است.
تمام‌شدن تحمل نوازش: بعضی گربه‌ها تماس کوتاه را دوست دارند، اما نوازش طولانی برایشان خوشایند نیست. ممکن است چند لحظه خرخر کنند و بعد با برگشتن سر، جمع‌کردن گوش‌ها یا یک گاز سریع بگویند «کافی است». این تغییر الزاماً ناگهانی نیست؛ معمولاً نشانه‌های کوچکی پیش از آن دیده می‌شود.
ترس و دفاع: گربه‌ای که راه فرار ندارد، ممکن است برای دورکردن دست یا فرد ناآشنا چنگ بزند. بغل‌کردن اجباری، دنبال‌کردن او زیر تخت، سروصدای شدید و نزدیک‌شدن کودک بدون نظارت از موقعیت‌های رایج‌اند. در این حالت هدف آموزش فرمان نیست؛ اول باید فاصله و راه خروج امن فراهم شود.
حمله به نزدیک‌ترین فرد پس از ترس یا هیجان شدید: گاهی گربه حیوانی را پشت پنجره می‌بیند یا از صدایی ناگهانی به‌شدت می‌ترسد، اما نمی‌تواند به عامل اصلی برسد و به دست یا گربه دیگری که نزدیک است حمله می‌کند. در این وضعیت لمس‌کردن یا بلندکردنش خطر را بیشتر می‌کند؛ بدون نزدیک‌کردن دست‌ها، راه تماس او با فرد یا حیوان دیگر را ببندید و برای آرام‌شدن به او زمان بدهید.
هشدارهای چند ثانیه پیش از گاز را جدی بگیرید
گربه معمولاً پیش از گاز یا چنگ شدید، با بدنش خبر می‌دهد. تکان‌دادن تند نوک دم، سفت‌شدن بدن، چرخاندن گوش‌ها به طرفین یا عقب، گشادشدن مردمک، توقف ناگهانی خرخر، موج‌افتادن پوست پشت، نگاه ثابت به دست و برگشتن سر به سمت محل لمس از علامت‌های رایج‌اند.
قرار نیست همه گربه‌ها همه این علامت‌ها را نشان دهند. یکی فقط دمش را تکان می‌دهد و دیگری بی‌حرکت می‌شود. معیار خوب، تغییر نسبت به چند ثانیه قبل است. وقتی بدن نرم ناگهان سفت می‌شود یا گربه تماس چشمی و حرکت دست را زیر نظر می‌گیرد، نوازش را همان‌جا متوقف کنید.
برای شناخت بهتر ترس، راهنمای نشانه‌های ترس در گربه کمک می‌کند حالت جمع‌شدن بدن، پنهان‌شدن و دفاع از خود را از بازی پرانرژی جدا کنید. زود دیدن این نشانه‌ها هم از زخم‌شدن شما جلوگیری می‌کند و هم به گربه یاد می‌دهد لازم نیست برای پایان تماس، گاز شدیدتری بگیرد.
همان لحظه حمله چه کار کنید؟
اگر پنجه یا دندان هنوز درگیر است، ناگهانی عقب نکشید و تا حد ممکن بی‌حرکت بمانید. به‌محض رهاکردن، صورت را دور نگه دارید، یک کوسن یا صفحه محکم را میان خود و گربه بگیرید و آرام عقب بروید. از ضربه‌زدن، گرفتن گردن یا فشارآوردن به بدن او خودداری کنید.
پس از رهاشدن، دنبال گربه نروید. در را به‌آرامی ببندید یا خودتان از فضا خارج شوید و اجازه دهید بدون نگاه خیره و حرف‌زدن مداوم آرام شود. برای گربه‌ای که از دیدن حیوان بیرون پنجره هیجان‌زده شده، ممکن است این فاصله ده‌ها دقیقه طول بکشد؛ بازگشت خیلی زود می‌تواند حمله دیگری ایجاد کند.
تشویقی را برای متوقف‌کردن حمله جلوی دهانش نگیرید، چون نزدیک‌کردن دست ناامن است و ممکن است ناخواسته همان رفتار را تقویت کند. تشویقی را فقط پس از آرام‌شدن بدهید تا گازگرفتن به راه رسیدن به غذا تبدیل نشود. اگر می‌خواهید بازی را دوباره شروع کنید، از یک اسباب‌بازی دسته‌بلند کمک بگیرید.
بازی با دست را کنار بگذارید، نه خود بازی را
برای گربه‌ای که به پا یا دست حمله می‌کند، فقط گفتن «نکن» کافی نیست. او هنوز به فرصتی برای تعقیب، گرفتن و لگدزدن نیاز دارد. روزی چند نوبت کوتاه با چوب بازی، نخ ایمن متصل به اسباب‌بازی یا وسیله‌ای که دست را دور نگه می‌دارد بازی کنید. وسیله را مثل شکار روی زمین حرکت دهید، گاهی پشت مانع پنهان کنید و در پایان اجازه دهید آن را بگیرد.
وقتی بازی تمام شد، وسیله‌های نخی را جمع کنید تا دور گردن یا پا نپیچند. یک اسباب‌بازی بلند و نرم برای گرفتن و لگدزدن هم مفید است. اگر گربه وسط بازی به سمت دست آمد، دست را تکان ندهید، بازی را کوتاه متوقف کنید و پس از آرام‌شدن، وسیله مناسب را دوباره حرکت دهید. با تکرار، مسیر بازی از پوست شما به اسباب‌بازی منتقل می‌شود.
اگر حمله‌ها بیشتر عصر یا نیمه‌شب رخ می‌دهند، پیش از همان ساعت یک بازی پرتحرک و بعد وعده کوچک غذا قرار دهید. در راهنمای ورزش و بازی گربه در خانه می‌توانید ایده‌هایی برای مسیر عمودی و بازی‌های کوتاه پیدا کنید. بازی باید با سن و توان بدنی گربه هماهنگ باشد؛ گربه سالمند یا دردناک به حرکت آهسته‌تر نیاز دارد.
نوازش را کوتاه و با اجازه گربه ادامه دهید
بهتر است گربه شروع‌کننده تماس باشد. دست را پایین و بی‌حرکت نگه دارید تا خودش نزدیک شود. بیشتر گربه‌ها لمس گونه، چانه و کنار سر را بهتر از شکم، پنجه‌ها یا نزدیک دم تحمل می‌کنند، اما انتخاب هر گربه متفاوت است. دو یا سه بار آرام نوازش کنید و بعد دست را بردارید؛ اگر دوباره سر یا گونه‌اش را به دست زد، می‌توانید چند ثانیه دیگر ادامه دهید.
این مکث کوتاه یک آزمون ساده است. اگر گربه دور شد، سرش را برگرداند یا دمش تند شد، تماس تمام شده است. اصرار برای «عادت‌دادن» با نوازش طولانی معمولاً نتیجه برعکس می‌دهد. برای شانه‌کردن، کوتاه‌کردن ناخن یا معاینه خانگی نیز کار را به قدم‌های چندثانیه‌ای تقسیم کنید و پیش از بی‌قراری تمام کنید.
گازی که بلافاصله بعد از لیس‌زدن رخ می‌دهد همیشه حمله جدی نیست و باید همراه حالت بدن و فشار گاز تفسیر شود. مطلب گازگرفتن و بعد لیس‌زدن گربه این الگوی خاص را جداگانه توضیح می‌دهد؛ آن را با حمله ناشی از درد یا ترس یکی ندانید.
برای کودک، مهمان و خانه چندگربه‌ای مرز روشن بسازید
کودک نباید گربه را دنبال کند، از مخفیگاه بیرون بکشد یا هنگام غذا و خواب لمس کند. بازی کودک و گربه باید با حضور بزرگسال و اسباب‌بازی دسته‌بلند باشد. اگر گربه دور شد، بازی تمام است. این قانون ساده از انتظارِ «تحمل‌کردن» منصفانه‌تر و امن‌تر است.
برای مهمان‌ها یک جای بلند، اتاق آرام یا مخفیگاه در دسترس بگذارید و اجازه دهید خود گربه زمان نزدیک‌شدن را انتخاب کند. مجبورکردن حیوان ترسیده به بوکردن دست مهمان، بغل‌کردن برای عکس یا بستن راه خروج می‌تواند چنگ‌زدن دفاعی ایجاد کند.
در خانه چندگربه‌ای، حمله ممکن است از رقابت بر سر مسیر عبور، ظرف خاک، غذا یا جای خواب شروع شود. آب، غذا، ظرف خاک و محل استراحت را در چند نقطه جدا قرار دهید تا یک گربه نتواند همه راه‌ها را ببندد. اگر درگیری رخ داد، با دست میان دو گربه نروید؛ از مانع بزرگ استفاده کنید و تا آرام‌شدن کامل، آن‌ها را در فضاهای جدا نگه دارید.
چه زمانی رفتار به بررسی پزشکی نیاز دارد؟
اگر گاز و چنگ در گربه بالغ ناگهان شروع شده، هنگام لمس بخش مشخصی از بدن رخ می‌دهد، یا همراه با پنهان‌شدن، کم‌شدن اشتها، لنگش، تغییر دفع، بدخوابی یا لیسیدن زیاد یک ناحیه است، وقت معاینه دامپزشکی است. درد دندان، گوش، پوست، مفصل یا دستگاه ادراری می‌تواند تحمل تماس را کم کند. در این شرایط تمرین رفتاری به‌تنهایی علت را حل نمی‌کند.
حمله شدید و تکرارشونده، تعقیب اعضای خانه، ناتوانی در نزدیک‌شدن برای کارهای ضروری یا درگیری جدی میان گربه‌ها نیز به برنامه اختصاصی دامپزشک و رفتاردرمانگر معتبر نیاز دارد. ویدئوی کوتاه از فاصله امن و یادداشت زمان و موقعیت رفتار برای بررسی مفید است؛ اما برای فیلم‌گرفتن، صحنه خطرناک را دوباره ایجاد نکنید.
اگر دندان گربه پوست را سوراخ کرد، همان لحظه زخم را ۱۵ دقیقه با آب جاری و صابون بشویید و همان روز برای ارزیابی عفونت، کزاز و خطر هاری به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید؛ حتی سوراخ کوچک و بدون خون‌ریزی را کم‌اهمیت ندانید. خراشی که پوست را شکسته نیز باید فوری شسته شود. خون‌ریزی مهارنشدنی، زخم عمیق یا روی دست، صورت یا نزدیک مفصل، ضعف سیستم ایمنی، قرمزی رو به گسترش، تورم، ترشح یا تب نیازمند رسیدگی فوری است. اگر گربه ناشناس یا بیمار است یا وضعیت واکسیناسیونش روشن نیست، برای ارزیابی فوری خطر هاری به مرکز درمانی مراجعه کنید و منتظر بروز علامت نمانید.
در بیشتر خانه‌ها، ترکیب سه کار نتیجه بهتری می‌دهد: دیدن هشدارهای اولیه، جایگزین‌کردن دست با بازی مناسب و احترام به زمانی که گربه می‌خواهد فاصله بگیرد. پیشرفت را با کمترشدن شدت و تعداد حمله‌ها بسنجید، نه با این انتظار که گربه هر نوع لمس یا بازی را تحمل کند.
