تکثیر مرغ عشق؛ آمادگی جفت و خطرهای تخم‌گذاری
تکثیر مرغ عشق با گذاشتن یک جفت کنار هم و نصب لانه شروع نمی‌شود. پیش از این تصمیم، هر دو پرنده باید بالغ، سالم، سازگار و از نظر تغذیه و وزن در وضعیت مناسبی باشند و شما هم برای مراجعه فوری، مراقبت از جوجه‌ها و جداسازی احتمالی جا و هزینه کافی داشته باشید. اگر درباره سن، جنسیت یا سلامت یکی از پرنده‌ها مطمئن نیستید، امن‌ترین کار این است که فعلاً لانه نگذارید.
فهرست محتوا
آیا هر دو مرغ عشق واقعاً آماده‌اند؟
بلوغ جنسی با آمادگی بدنی برای تولیدمثل یکی نیست. ممکن است یک مرغ عشق جوان رفتار جفت‌گیری نشان دهد، اما ماده‌ای که هنوز رشدش کامل نشده برای تخم‌گذاری انتخاب مناسبی نیست. برای پرنده‌ای که سنش دقیق نیست یا هنوز نشانه‌های یک پرنده جوان را دارد عجله نکنید. عدد سن به‌تنهایی هم کافی نیست؛ وزن ثابت، پرهای سالم، اشتهای خوب، تنفس بی‌صدا، دفع عادی و توان پرواز باید در کنار سن بررسی شوند.
رنگ «موم بینی»، یعنی پوست بالای منقار، می‌تواند برای حدس‌زدن جنسیت و وضعیت هورمونی سرنخ بدهد، اما در پرنده جوان و برخی رنگ‌های پر، نتیجه همیشه روشن نیست. اگر جنسیت دو پرنده قطعی نیست، دامپزشک پرندگان می‌تواند معاینه و در صورت نیاز آزمایش تعیین جنسیت پیشنهاد کند. دو پرنده هم‌جنس نیز ممکن است به هم غذا بدهند یا رفتاری شبیه جفت نشان دهند.
پیش از برنامه‌ریزی برای تخم و جوجه، هر دو پرنده بهتر است جداگانه معاینه شوند. کاهش وزن، مشکل تنفسی، تغییر دفع، سابقه تخم‌گذاری سخت، بدشکلی پا یا منقار و بیماری ارثیِ شناخته‌شده دلیل خوبی برای عقب‌انداختن یا کنارگذاشتن تکثیر است. از جفت‌کردن پرنده‌های خویشاوند هم خودداری کنید؛ ظاهر سالم، احتمال انتقال مشکل ژنتیکی یا عفونت پنهان را رد نمی‌کند.
علاقه‌نشان‌دادن با سازگاری یک جفت فرق دارد
آوازخواندن نر، غذا دادن از منقار، نزدیک نشستن یا حتی جفت‌گیری ثابت نمی‌کند که این دو پرنده برای بزرگ‌کردن جوجه آماده‌اند. یک جفت سازگار در بیشتر ساعت‌های روز می‌تواند بدون تعقیب و درگیری کنار هم بماند، هر دو به آب و غذا دسترسی دارند و یکی دیگری را پیوسته از نشیمن یا ظرف دور نمی‌کند.
اگر گازگرفتن باعث زخم می‌شود، ماده راه فرار ندارد یا یکی از پرنده‌ها جرئت نزدیک‌شدن به غذا را پیدا نمی‌کند، آن‌ها را وادار نکنید در یک قفس بمانند. دو قفس نزدیک به هم و آشنایی تدریجی، از یک قفس کوچک با لانه امن‌تر است. پرنده تازه‌وارد نیز باید پیش از تماس مستقیم، مدتی در فضای جدا از پرنده‌های دیگر بماند؛ به این کار «دوره جداسازی» می‌گویند. معاینه دامپزشکی هم باید پیش از آشنایی نزدیک انجام شود. راهنمای نگهداری مرغ عشق جزئیات قفس، خواب و معرفی پرنده تازه را توضیح می‌دهد.
پیش از لانه، برای روز سخت برنامه داشته باشید
حتی وقتی همه‌چیز خوب پیش می‌رود، تکثیر فقط چند هفته تماشای تخم و جوجه نیست. باید شماره و نشانی درمانگاهی را آماده داشته باشید که پرندگان را می‌پذیرد، باکس حمل آماده باشد و هزینه معاینه فوری یا تصویربرداری را کنار بگذارید. «اگر مشکلی شد بعداً جست‌وجو می‌کنم» برای پرنده کوچکی که حالش می‌تواند در چند ساعت افت کند، برنامه مطمئنی نیست.
یک قفس اضافی نیز لازم است. شاید والدین با هم درگیر شوند، یکی از جوجه‌ها آسیب ببیند یا جوجه‌های مستقل‌شده نیاز به جدایی داشته باشند. پیش از شروع، روشن کنید جوجه‌ها پس از مستقل‌شدن کجا می‌مانند و چه کسی مسئول پیدا کردن خانه مناسب برای آن‌هاست. اگر قرار است جوجه‌ها ناگهانی به کسی سپرده شوند که غذای درست، فضای کافی یا دسترسی به دامپزشک ندارد، برنامه هنوز کامل نیست.
بزرگ‌کردن دستی جوجه راه‌حل ساده‌ای برای بی‌توجهی والدین نیست. غذای خیلی گرم می‌تواند چینه‌دان را بسوزاند و ورود غذا به راه تنفسی خطر خفگی دارد. اگر احتمال می‌دهید نتوانید در چنین وضعیتی فوراً از فرد آموزش‌دیده کمک بگیرید، بهتر است تکثیر را شروع نکنید.
بدن ماده را پیش از تخم‌گذاری آماده کنید، نه با مکمل ناگهانی
رژیم فقط دانه، حتی اگر پرنده با اشتها آن را بخورد، در دوران تولیدمثل رژیم مطمئنی نیست. اصلاح غذا باید پیش از نصب لانه و به‌آرامی انجام شود تا پرنده واقعاً غذای تازه را بپذیرد و وزنش افت نکند. غذای کامل مخصوص پرندگان کوچک، سبزی‌های ایمن، مقدار کنترل‌شده دانه و آب تازه باید با توجه به عادت غذایی و نظر دامپزشک کنار هم قرار گیرند.
کلسیم برای ساخت پوسته و کار طبیعی ماهیچه‌ها لازم است، اما ریختن پودر یا قطره نامشخص در آب راه امنی برای «تقویت» ماده نیست. مقدار اضافه می‌تواند ترکیب رژیم را به هم بزند و تغییر طعم آب باعث کم‌نوشیدن پرنده شود. منبع معدنی مناسب را در دسترس بگذارید، اما درباره مکمل خوراکی یا تزریقی فقط دامپزشک باید با توجه به رژیم و وضعیت همان پرنده تصمیم بگیرد.
در روزهای مشخص و در ساعت مشابه، هر پرنده را با ترازوی گرمی وزن کنید و عددها را بنویسید؛ البته فقط وقتی که می‌تواند بدون گرفتن و ترس روی ترازو برود. پرها می‌توانند کاهش یا افزایش نامناسب وزن را پنهان کنند. اگر یکی از جفت‌ها از منقار به دیگری غذا می‌دهد، این رفتار را جای خوردن مستقل و کافی حساب نکنید؛ مطمئن شوید هر دو خودشان به ظرف غذا می‌رسند.
لانه و نور می‌توانند بدن را به سمت تولیدمثل ببرند
جعبه لانه وسیله خواب یا سرگرمی نیست. فضای تاریک و بسته می‌تواند رفتار تولیدمثلی را بیشتر کند، پس آن را فقط وقتی اضافه کنید که همه بررسی‌های قبلی انجام شده‌اند. لانه باید مخصوص مرغ عشق، محکم و بدون لبه تیز باشد و دریچه‌ای داشته باشد تا بتوانید در زمانی کوتاه و بدون دستکاری زیاد داخلش را بررسی کنید. نخ، پنبه، پارچه ریش‌ریش و پوشال معطر برای کف آن مناسب نیستند؛ الیاف ممکن است دور انگشت جوجه بپیچند و گرد و بوی بعضی مواد راه تنفسی را آزار دهد.
قفس باید فضای حرکت، چند نشیمن مطمئن و ظرف‌های جداگانه‌ای داشته باشد که هر دو پرنده به آب و غذا برسند. لانه نباید راه حرکت را ببندد یا قفس را به فضای تنگی تبدیل کند. چند جفت را در محیط کوچک با لانه‌های نزدیک کنار هم نگذارید؛ رقابت بر سر لانه می‌تواند به حمله و آسیب جدی منجر شود.
شب روشن و رفت‌وآمد مداوم، خواب و چرخه طبیعی بدن را به هم می‌زند. ساعت‌های تاریکی و آرامش را منظم نگه دارید و برای جلو انداختن تخم‌گذاری، چراغ را تا نیمه‌شب روشن نگذارید. دما نیز باید پایدار و دور از باد مستقیم، بخاری، آشپزخانه و دود باشد؛ گرم‌کردن زیاد اتاق جای رژیم درست یا معاینه را نمی‌گیرد.
بعد از نخستین تخم چه چیزهایی را زیر نظر بگیرید؟
تاریخ هر تخم، اشتها، وزن، شکل دفع و میزان فعالیت ماده را ثبت کنید. تخم‌ها ممکن است با فاصله یک یا چند روز ظاهر شوند و کمی تفاوت در این فاصله همیشه به معنی مشکل نیست؛ حال عمومی ماده مهم‌تر از شمردن ساعت‌هاست. اگر برای دیدن داخل لانه مدام در را باز کنید یا تخم‌ها را بی‌دلیل بردارید و بچرخانید، آرامش جفت به هم می‌خورد.
جفت‌گیری نیز تضمین نمی‌کند همه تخم‌ها بارور باشند. برای تشخیص باروری در روزهای اول تخم را مقابل چراغ تلفن نگیرید و آن را مدت طولانی بیرون از لانه نگه ندارید. اگر لازم است تخم بررسی شود، زمان و روش امن را فقط از دامپزشک پرندگان بپرسید.
برای نمونه، ماده‌ای هشت‌ماهه را در نظر بگیرید که موم بینی‌اش قهوه‌ای شده و نر چند بار به او غذا داده است، اما رژیم هر دو فقط دانه است و نزدیک خانه نیز دامپزشک پرندگان پیدا نشده. این نشانه‌ها دلیل گذاشتن لانه نیستند. تصمیم درست، ادامه مراقبت معمول، اصلاح تدریجی رژیم و صبر تا تکمیل رشد و معاینه است؛ چند ماه صبر کردن بسیار بهتر از به‌خطرانداختن ماده است.
نشانه‌های خطر تخم‌گذاری را یک‌جا بشناسید
نشستن کف قفس، زورزدن، پاهای باز، پف مداوم، ضعف، ناتوانی در ماندن روی نشیمن، کم‌شدن واضح دفع، برجستگی شکم و بالا و پایین‌رفتن دم با هر نفس می‌توانند با گیرکردن تخم یا مشکل دیگری در دستگاه تولیدمثل همراه باشند. تنفس با دهان باز، افتادن، خون‌ریزی، بیرون‌زدگی بافت از مخرج یا پاسخ‌ندادن پرنده وضعیت را فوری‌تر می‌کند.
در این شرایط شکم را فشار ندهید، تخم را بیرون نکشید و روغن یا دارو داخل مخرج نریزید. حمام بخار، آب گرم، خوراندن اجباری آب و دادن خودسرانه کلسیم نیز می‌تواند انتقال را عقب بیندازد یا حال پرنده را بدتر کند. پرنده را با کمترین دستکاری در باکس دارای تهویه بگذارید و در مسیر با مرکز دامپزشکی هماهنگ شوید. برای شناخت سایر تغییرهای نگران‌کننده، راهنمای بیماری‌ها و علائم هشدار مرغ عشق را هم ببینید.
بی‌توجهی والدین به جوجه، زخمی‌شدن جوجه یا حمله شدید یکی از جفت‌ها نیز نیاز به اقدام سریع دارد. اگر جداسازی بدون درگیری ممکن است، پرنده مهاجم را به قفس دیگری منتقل کنید؛ اگر خطر گازگرفتن یا آسیب بیشتر وجود دارد، همان موقع از دامپزشک پرندگان راهنمایی بگیرید. برای غذا دادن یا جابه‌جایی جوجه هم از روی حدس عمل نکنید.
اگر تردید دارید، تکثیرنکردن انتخاب کاملاً درستی است
مرغ عشق نر و ماده برای داشتن زندگی خوب به لانه و جوجه نیاز ندارند. اگر قصد تکثیر ندارید، جعبه، کلبه پارچه‌ای و فضای تاریک شبیه لانه را در قفس نگذارید، خواب شبانه منظم فراهم کنید و پشت و زیر بال‌های پرنده را نوازش نکنید. اگر ماده بدون برنامه شما تخم‌های پی‌درپی می‌گذارد، فقط تخم‌ها را ناگهانی دور نریزید؛ برای بررسی سلامت و روشی که چرخه را تشدید نکند با دامپزشک پرندگان تماس بگیرید.
تصمیم خوب از این سؤال شروع می‌شود: «اگر امشب ماده بدحال شد یا فردا والدین جوجه را نپذیرفتند، راه امن و آماده‌ای دارم؟» اگر پاسخ روشن نیست، فعلاً لانه نگذارید. با بهترکردن تغذیه، فراهم‌کردن فضای کافی و شناخت دقیق‌تر هر دو پرنده چیزی را از دست نمی‌دهید؛ برعکس، اگر روزی شرایط واقعاً مناسب شد، آمادگی بیشتری برای شروع خواهید داشت.
