عطسه پرنده؛ گردوغبار یا بیماری تنفسی؟
عطسه پرنده اگر یکی دو بار، درست بعد از ریختن دانه یا بلندشدن گردوغبار رخ دهد و بعد حال پرنده کاملاً عادی بماند، ممکن است از تحریک موقت بینی باشد. اما عطسهای که تکرار میشود، هنگام استراحت ادامه دارد یا با ترشح بینی، تغییر صدا، کماشتهایی، تکان دم با هر نفس یا نفسکشیدن با منقار باز همراه است، باید سریع بررسی شود. در قدم اول دود، اسپری و گردوغبار را از محیط دور کنید. اگر نفسکشیدن سخت است، فقط برای اینکه از نزدیک بررسیاش کنید، پرنده را از قفس بیرون نیاورید.
فهرست محتوا
عطسه گذرا با عطسه نگرانکننده چه فرقی دارد؟
زمان و شرایط عطسه، در کنار تعداد آن، سرنخ خوبی به شما میدهد. گاهی پوسته دانه یا گرد باقیمانده در ته بسته غذا هنگام پرکردن ظرف در هوا پخش میشود و پرنده چند لحظه بعد عطسه میکند. اگر عطسه قطع شود، سوراخهای بینی خشک و باز باشند و پرنده مثل همیشه غذا بخورد، آواز بخواند و حرکت کند، میتوانید همان روز با دقت زیر نظرش بگیرید.
عطسههای پشتسرهم یا عطسهای را که در چند ساعت و روزهای بعد دوباره میبینید، بیاهمیت ندانید. خیس یا پوستهدارشدن اطراف بینی، ترشح چشم، ورم صورت، تغییر صدای آواز و کمشدن فعالیت، سرنخهایی هستند که احتمال بیماری را بیشتر میکنند. پرندگان معمولاً ناخوشی را تا جای ممکن پنهان میکنند؛ گاهی اولین تغییر فقط این است که پرنده کمحرفتر شده یا بیشتر از معمول میخوابد.
پیش از نزدیکشدن، نفسکشیدن پرنده را نگاه کنید
چند دقیقه کمی دورتر از قفس بایستید تا حضور شما تنفس پرنده را تند نکند. حرکت آرام سینه را ببینید و به صدای هر دم و بازدم گوش دهید. بالا و پایین رفتن واضح دم با هر نفس در حالت استراحت، کشیدن گردن برای نفسکشیدن، صدای خسخس یا کلیک و بازماندن منقار طبیعی نیستند. راهنمای تکاندادن دم پرنده هنگام تنفس این نشانه را با جزئیات بیشتری توضیح میدهد.
پس از پرواز یا ترس ناگهانی ممکن است تنفس برای مدت کوتاهی تند شود، اما باید با آرامشدن پرنده فروکش کند. اگر نفسکشیدن در حالت استراحت سخت است، گرفتن پرنده و فشار ناخواسته به سینه میتواند حالش را بدتر کند. در این وضعیت، پیش از بیرونآوردن او از قفس یا باکس حمل با درمانگاه تماس بگیرید و بگویید مشکل تنفسی دارد.
گردوغبار و بوهای تند را از کجا پیدا کنیم؟
ته بسته دانه، بستر پرگرد، فضله خشکشده، فیلتر کثیف دستگاه تهویه و گرد حاصل از جاروکردن میتوانند هوای اطراف قفس را آلوده کنند. هنگام تعویض بستر یا تمیزکردن قفس، پرنده را در اتاق دیگری بگذارید و از جارو یا تکاندنی که گرد را در هوا پخش میکند استفاده نکنید. غذای نمکشیده یا کپکزده را کامل دور بریزید؛ برداشتن بخش کپکزده کافی نیست.
دود سیگار و قلیان، عود، شمع معطر، خوشبوکننده هوا، اسپری مو، حشرهکش، عطر و بخور اسانس نباید نزدیک پرنده استفاده شوند. گازها و ذراتی که از ظرف نچسبِ بیشازحد داغ آزاد میشوند نیز میتوانند بسیار خطرناک باشند. هوا را تازه نگه دارید، ولی قفس را روبهروی باد مستقیم کولر یا پنجره سرد نگذارید.
چرا از روی عطسه نمیتوان علت را تشخیص داد؟
عطسه یک نشانه است، نه نام بیماری. تحریک بینی، جسم خارجی، عفونتهای باکتریایی، ویروسی یا قارچی و بعضی انگلهای تنفسی میتوانند نشانههای شبیه به هم ایجاد کنند. علتهای محتمل با گونه و سن پرنده، نوع غذا، تماس با پرنده تازه، کیفیت هوا و مدت ادامه نشانهها فرق میکنند. به همین دلیل دارویی که برای یک پرنده مفید بوده ممکن است برای پرنده دیگر بیاثر یا زیانآور باشد.
رنگ ترشح هم تشخیص قطعی نمیدهد. ترشح شفاف میتواند با تحریک یا شروع بیماری دیده شود و ترشح غلیظ فقط میگوید بررسی دقیقتری لازم است. اگر پرنده دیگری در خانه دارید، ظرف آب و غذا و وسایل مشترک را جدا کنید، دستها را پس از رسیدگی بشویید و پیش از مراجعه به درمانگاه درباره حضور چند پرنده اطلاع دهید.
دو موقعیت شبیه، دو تصمیم متفاوت
فرض کنید مرغ عشقی درست هنگام خالیکردن آخر بسته دانه دو بار عطسه میکند. چند دقیقه بعد مشغول خوردن است، بینیاش خشک است و تنفسش هیچ صدا یا حرکت اضافهای ندارد. در این حالت، دورریختن گرد ته بسته، تمیزکردن آرام اطراف قفس و زیرنظرگرفتن دقیق پرنده تصمیم منطقیتری از دارودادن است.
حالا عروس هلندیای را در نظر بگیرید که بدون جابهجایی غذا و در زمان استراحت چند بار عطسه میکند. صدایش کمی گرفته، پرهای بالای بینی خیس شده و بیشتر از همیشه ساکت میماند. حتی اگر هنوز کمی غذا میخورد، این مجموعه نشانهها را نباید به گردوغبار نسبت داد و منتظر بیحالی شدید ماند.
تا زمان مراجعه چه کاری کمک میکند؟
پرنده را در فضای آرام با دمای ثابت و هوای تمیز نگه دارید. ظرف آب و غذا را جایی بگذارید که بدون بالا و پایین رفتن زیاد به آن برسد، اما اگر نفسکشیدن دشوار است، آب یا غذا را با سرنگ داخل دهانش نریزید. یک ویدئوی کوتاه از تنفس در حالت استراحت و یادداشتی از زمان عطسه، اشتها، فضله، تغییر صدا و تماس احتمالی با دود یا پرنده تازه برای دامپزشک مفید است.
برای انتقال، کف باکس را با کاغذ ساده بپوشانید و آن را از باد و سروصدا دور نگه دارید. باکس نباید آنقدر پوشانده شود که جریان هوا کم شود. اگر پرنده پفکرده و کمتحرک شده، مقاله پفکردن پرهای پرنده و نشانههای همراه کمک میکند تغییرهای مهم دیگر را هم بررسی کنید.
این کارها ممکن است حال پرنده را بدتر کنند
قطره بینی یا چشم انسان، آنتیبیوتیک باقیمانده، داروی سرماخوردگی و داروی پرنده دیگر را خودسرانه استفاده نکنید. برای بازکردن تنفس از بخور اسانس، اکالیپتوس یا ماده معطر استفاده نکنید؛ همین بوها میتوانند راه تنفسی را بیشتر تحریک کنند. سوراخ بینی را با گوشپاککن، موچین یا سرنگ دستکاری نکنید و ترشح خشکشده را با فشار جدا نکنید.
برای شنیدن صدای تنفس، پرنده را طولانی در دست نگیرید و قفس را کنار بخاری یا زیر آفتاب نبرید. گرمکردن شدید قفس یا پیچیدن محکم پرنده در حوله، مشکل تنفسی را درمان نمیکند و میتواند استرس او را بیشتر کند. هدف مراقبت خانگی فقط کمکردن استرس و حذف آلودگی هوا تا رسیدن به کمک حرفهای است؛ نه امتحانکردن درمانهای مختلف.
چه زمانی باید فوری به دامپزشک مراجعه کرد؟
مراجعه فوری: نفسکشیدن با منقار باز در حالت استراحت، تکان شدید دم با هر نفس، خسخس یا کلیک مداوم، کشیدن گردن برای هواگرفتن، ضعف، بیتعادلی، افتادن از نشیمن یا نشستن بیحال کف قفس نیاز به رسیدگی فوری دارد. اگر نشانه تنفسی پس از دود، اسپری، سوختن غذا یا داغشدن ظرف نچسب شروع شده است، فوراً با درمانگاه تماس بگیرید.
بررسی در همان روز: عطسه تکراری همراه با ترشح بینی یا چشم، بستهشدن سوراخ بینی، ورم اطراف چشم، تغییر صدا، کمشدن اشتها یا تغییر واضح فضله باید همان روز با دامپزشک آشنا با پرندگان در میان گذاشته شود. اگر عطسه دوباره تکرار شد، برای تماس با دامپزشک منتظر ظاهرشدن همه این نشانهها نمانید.
دامپزشک معمولاً پیش از گرفتن پرنده، تنفس و حالت بدنش را از فاصله بررسی میکند. سپس با توجه به وضعیت او ممکن است بینی و دهان، وزن، صداهای تنفسی و نمونه ترشح را بررسی کند یا تصویربرداری و آزمایشهای دیگری پیشنهاد دهد.
برای عطسه پرنده دنبال یک عدد جادویی نباشید. زمان رخدادن عطسه، حال عمومی پرنده و تغییر تنفس تصمیم را مشخص میکنند: عطسه کوتاه پس از گرد را دقیق زیر نظر بگیرید، اما عطسه تکراری یا هر نشانه سختی تنفس را به امید خوبشدن خودبهخودی رها نکنید.
برای آشنایی با علتها و نشانههای مهم میتوانید راهنمای بیماریهای تنفسی پرندگان در مرک را بخوانید.
