غذا نخوردن پرنده؛ چه زمانی اورژانسی است؟
غذا نخوردن پرنده را جدی بگیرید. اگر مطمئن شدهاید پرنده کمتر از معمول خورده یا اصلاً سراغ غذا نرفته است، همان روز با دامپزشک پرندگان تماس بگیرید؛ برای پرندهای که بیحال است، کف قفس مینشیند یا سخت نفس میکشد، مراجعه باید فوری باشد. تا زمان حرکت، محیط را آرام و کمی گرم نگه دارید، آب و غذای همیشگی را نزدیکش بگذارید و چیزی را با زور داخل دهانش نریزید.
کمشدن اشتها یک بیماری مشخص نیست و از تغییر غذا تا درد، عفونت یا مسمومیت علتهای گوناگونی دارد. نکته مهم این است که پرندگان معمولاً نشانههای بیماری را دیر نشان میدهند؛ بنابراین منتظر نمانید تا همه علامتها با هم ظاهر شوند.
فهرست محتوا
اول مطمئن شوید واقعاً چیزی نخورده است
در پرندههای دانهخوار، ظرفی که پر به نظر میرسد ممکن است بیشتر از پوسته خالی باشد. سطح رویی ظرف را آرام کنار بزنید و ببینید زیر آن دانه سالم مانده یا نه. کف قفس را هم نگاه کنید: تعداد و اندازه فضلهها نسبت به روزهای معمول کمتر شده است؟ غذای جویده یا دستنخورده اطراف ظرف ریخته؟ آبخوری درست کار میکند؟
اگر چند پرنده در یک قفس زندگی میکنند، از روی خالیشدن ظرف نمیتوان فهمید کدامیک غذا خورده است. پرنده مشکوک را فقط در صورتی که جابهجایی حالش را بدتر نمیکند، کوتاهمدت در قفسی آرام با ظرفهای جدا زیر نظر بگیرید و همزمان برای راهنمایی با درمانگاه تماس بگیرید. جداکردن برای مشاهده نباید مراجعه را عقب بیندازد.
برای مثال، ممکن است ظرف مرغ عشق از صبح هنوز پر باشد و او هم چند بار کنار آن نوک زده باشد، اما بیشتر دانهها را بردارد و بیندازد. اگر همزمان فضلهها کوچکتر شده و پرنده کمتر آواز میخواند، پر بودن ظاهری ظرف خیال شما را راحت نکند؛ احتمال دارد غذای کافی وارد بدنش نشده باشد.
چه نشانههایی را همراه با بیاشتهایی بررسی کنید؟
به رفتار معمول پرنده فکر کنید و تغییرها را کنار هم ببینید. خوابآلودگی در ساعتی که همیشه فعال بوده، پفکردن طولانی، کمشدن صدا، نشستن پایینتر از همیشه، از دست دادن تعادل یا دوری از پرندههای دیگر مهماند. پف کردن پرهای پرنده اگر با بیاشتهایی و بیحالی همراه باشد، دیگر فقط واکنشی کوتاه به سرما یا استراحت نیست.
تنفس را بدون گرفتن پرنده در دست نگاه کنید. اگر دهانش باز مانده، دمش با هر نفس بهوضوح بالا و پایین میرود، خسخس میکند یا گردنش را برای نفسکشیدن جلو میکشد، در خانه منتظر نمانید. اطراف چشم، بینی و دهان و همچنین پرهای صورت را از نظر ترشح یا غذای چسبیده بررسی کنید.
فضله بسیار کم، نبودن فضله تازه، تغییر شدید رنگ یا وجود خون نیز اهمیت دارد. اگر روی سر یا دیواره قفس غذای پاشیده میبینید، مقاله تفاوت استفراغ پرنده با برگرداندن غذا به تشخیص ظاهری کمک میکند؛ با این حال همراهی هرکدام با ضعف یا نخوردن، نیاز به ارزیابی دامپزشکی دارد.
چرا ممکن است پرنده غذا نخورد؟
گاهی علت سادهای مانند عوضشدن ناگهانی خوراک، خرابشدن غذا، کثیفبودن ظرف، جابهجایی قفس یا ترس از ظرف تازه اشتها را کم میکند. حتی در این حالت هم باید مطمئن شد پرنده واقعاً غذای آشنای خود را در دسترس دارد و مشکل ادامه پیدا نمیکند.
علتهای مهمتر شامل درد دهان یا منقار، دشواری بلع، بیماری دستگاه گوارش، عفونت، مشکل کبد یا کلیه، مسمومیت، گیرکردن جسم خارجی، اختلال تولیدمثل و بیماریهای عمومی است. پرندهای که به ظرف نزدیک میشود اما غذا را میاندازد ممکن است میل به خوردن داشته باشد ولی نتواند بجود یا قورت بدهد. تشخیص این علتها با نگاهکردن به قفس ممکن نیست و گاهی معاینه، وزنکشی، آزمایش یا تصویربرداری لازم میشود.
شروع بیاشتهایی پس از تماس با دود، اسپری، فلز جویدهشده، گیاه ناشناخته یا غذای مشکوک را هنگام تماس با درمانگاه حتماً بگویید. اگر چند پرنده همزمان بدحال شدهاند، ممکن است غذا یا محیط مشترک باعث مشکل شده باشد؛ این وضعیت را فوریتر پیگیری کنید.
تا رسیدن به دامپزشک چه کار امنی انجام دهید؟
- تماس را عقب نیندازید: زمان آخرین وعدهای که خوردن واقعی پرنده را دیدهاید و نشانههای همراه را برای درمانگاه توضیح دهید.
- آرامش و گرمای ملایم فراهم کنید: قفس یا باکس را دور از باد، سروصدا و رفتوآمد بگذارید. از بخاری، سشوار، چراغ داغ یا کیسه آب گرم چسبیده به بدن استفاده نکنید؛ نفسنفسزدن یا دور نگهداشتن بالها از بدن میتواند نشانه گرمای زیاد باشد.
- دسترسی را آسان کنید: همان غذای آشنا و آب تازه را نزدیک جایی بگذارید که پرنده بدون بالا رفتن به آن برسد. اگر تعادل ندارد، نشیمن بلند را بردارید و کف باکس را با حوله بدون نخ آزاد یا چند لایه کاغذ ساده بپوشانید.
- نمونه و اطلاعات بردارید: کاغذ تازه کف قفس، عکس فضله غیرعادی، نام خوراکها و بسته هر مادهای را که احتمال میدهید خورده باشد همراه ببرید.
اگر دامپزشک پیش از حرکت دستور مشخصی داد، همان را اجرا کنید. پیشنهاد غذاهای مختلف نباید آنقدر ادامه پیدا کند که تماس یا مراجعه چند ساعت عقب بیفتد.
چه کارهایی میتواند حال پرنده را بدتر کند؟
آب، سرلاک یا غذای رقیق را با سرنگ به زور داخل دهان پرنده نریزید. در پرنده ضعیف یا پرندهای که درست قورت نمیدهد، محتویات میتواند وارد راه تنفسی شود. غذادهی با لوله نیز کاری تخصصی است و مقدار، دما و زمان آن باید پس از ارزیابی وضعیت آب بدن و دستگاه گوارش تعیین شود.
داروی انسانی، آنتیبیوتیک باقیمانده، قطره تقویتی یا مکمل را خودسرانه شروع نکنید. ریختن دارو در آب هم مقدار دریافتی را نامعلوم میکند، بهخصوص وقتی پرنده کم مینوشد. شکم یا چینهدان را فشار ندهید و برای پیدا کردن جسم گیرکرده، نوک را به زور باز نکنید.
در زمان بیماری، رژیم را ناگهانی از دانه به پلت یا برعکس تغییر ندهید. حالا هدف این است که پرنده غذای آشنای خود را در دسترس داشته باشد و علت بیاشتهایی پیدا شود؛ اصلاح برنامه غذایی را میتوان پس از پایدارشدن حال او و با راهنمایی دامپزشک انجام داد.
چه زمانی باید فوراً به درمانگاه بروید؟
اگر غذا نخوردن با هرکدام از نشانههای زیر همراه است، فقط به پیام یا نوبت روزهای بعد اکتفا نکنید و برای مراجعه فوری هماهنگ شوید:
- نشستن کف قفس، افتادن از نشیمن، ضعف شدید یا واکنش کم به اطراف؛
- تنفس دهانباز، حرکت شدید دم با هر نفس، صدای تنفسی یا کبودی؛
- استفراغ پیاپی، ناتوانی در بلع، شکم برجسته یا زورزدن؛
- فضله بسیار کم یا قطع فضله، خون در فضله یا مدفوع سیاه و قیری؛
- تشنج، لرزش، بیتعادلی یا احتمال خوردن فلز، دارو، گیاه و ماده سمی؛
- بدحالشدن همزمان چند پرنده در یک خانه.
حتی بدون این نشانهها، کاهش واقعی اشتها باید همان روز با دامپزشک پرندگان مطرح شود. برای پرندههای کوچک عدد ساعتی ثابتی وجود ندارد که بتوان پس از آن تازه نگران شد؛ سن، جثه، بیماری زمینهای و شدت نشانهها فرق میکند. اگر نمیدانید پرنده آخرین بار چه زمانی غذا خورده، بهتر است زودتر مراجعه کنید.
برای تماس با دامپزشک چه اطلاعاتی آماده کنید؟
نام گونه، سن تقریبی، وزن فعلی و وزنهای قبلی، زمان آخرین خوردن قطعی، تغییر آبخوردن و فضله، غذای روزانه، داروها و هر تغییر تازه در خانه را یادداشت کنید. اگر ترازوی دیجیتال دقیق دارید و پرنده بدون تقلا روی آن میایستد، وزنش را ثبت کنید؛ برای وزنکردن پرندهای که سخت نفس میکشد یا از حال رفته است وقت نگذارید.
از نحوه نفسکشیدن و رفتارش یک فیلم کوتاه از فاصله مناسب بگیرید. تصویر ظرف غذا و فضله تازه هم برای شرح وضعیت مفید است. این اطلاعات جای معاینه را نمیگیرد، اما به درمانگاه کمک میکند فوریت را بهتر بسنجد و برای پذیرش آماده شود.
پس از درمان، برگشت اشتها را چگونه پیگیری کنید؟
دستور دارو و غذای حمایتی را دقیقاً همانطور که دامپزشک گفته انجام دهید و مقدارها را حدس نزنید. خوردن چند دانه به معنی برطرفشدن علت نیست؛ رفتار، وزن و فضله باید در کنار مقدار غذای خوردهشده بهتر شوند. اگر دوباره اشتها کم شد، دارو را خودسرانه بیشتر یا قطع نکنید و با درمانگاه تماس بگیرید.
برای اینکه دفعه بعد تغییر را زودتر ببینید، وزن سالم پرنده را با ترازوی مناسب و در ساعت تقریباً ثابت ثبت کنید، ظرفها را روزانه بشویید و کاغذ کف قفس را مرتب عوض کنید. شناختن عادت معمول پرنده—از زمان غذاخوردن تا حجم فضله و میزان آواز—یکی از بهترین راهها برای دیدن زودهنگام بیماری است.
منبع اصلی: نشانههای بیماری و ضرورت مراجعه در راهنمای «بیماری در پرندگان خانگی» مرک توضیح داده شده است.
