دندان شیری سگ و گربه؛ زمان افتادن، علائم و مراقبت درست

توله‌سگ و بچه‌گربه بدون دندان متولد می‌شوند و دندان‌های شیری آن‌ها در هفته‌های نخست رشد می‌کند. چند ماه بعد، دندان‌های دائمی جای این دندان‌ها را می‌گیرند. در این دوره جویدن بیشتر، حساسیت خفیف لثه و پیدا کردن یک دندان کوچک روی زمین می‌تواند طبیعی باشد؛ اما درد شدید، بوی بد، خون‌ریزی مداوم یا باقی‌ماندن دو دندان کنار هم نیاز به بررسی دارد.

زمان رشد و افتادن دندان برای همه حیوان‌ها دقیقاً یکسان نیست. نژاد، جثه، رشد فردی و وضعیت دهان روی زمان‌بندی اثر می‌گذارند. جدول‌ها فقط بازه تقریبی‌اند و جای معاینه را نمی‌گیرند.

زمان‌بندی تقریبی دندان‌های شیری و دائمی

گاهی دندان افتاده پیدا نمی‌شود، زیرا حیوان آن را هنگام غذا یا بازی می‌بلعد. بلعیدن یک دندان کوچک معمولاً مشکل ایجاد نمی‌کند. آنچه اهمیت دارد مسیر رویش دندان دائمی و سلامت لثه است، نه پیدا کردن همه دندان‌های افتاده.

تفاوت دندان شیری و دائمی

دندان شیری کوچک‌تر، باریک‌تر و بسیار تیز است. دندان دائمی پایه ضخیم‌تر و اندازه بزرگ‌تری دارد. تشخیص فقط از روی رنگ همیشه آسان نیست. وقتی دندان دائمی کنار دندان شیری می‌روید، دو ردیف دندان یا اصطلاحاً «دندان دوتایی» دیده می‌شود.

توله‌سگ معمولاً ۲۸ دندان شیری و سگ بالغ ۴۲ دندان دائمی دارد. بچه‌گربه معمولاً ۲۶ دندان شیری و گربه بالغ ۳۰ دندان دائمی دارد. کم‌بودن یا زیادبودن دندان باید در معاینه ثبت شود، به‌ویژه اگر جویدن یا بسته‌شدن فک را مختل کند.

نشانه‌های طبیعی دوره دندان‌درآوردن

جویدن بیشتر، تمایل به گازگرفتن اسباب‌بازی، مقدار کمی آب‌ریزش دهان، کاهش کوتاه‌مدت علاقه به غذای خیلی سفت و لکه بسیار کم خون روی اسباب‌بازی ممکن است دیده شود. این نشانه‌ها باید خفیف و گذرا باشند و حیوان همچنان آب بخورد، غذا بخورد و بازی کند.

بی‌اشتهایی واضح، گریه هنگام خوردن، تورم صورت، خون‌ریزی ادامه‌دار، بوی بسیار بد، ترشح چرکی، تب، بی‌حالی یا ناتوانی در بستن دهان طبیعی نیست. شکستن دندان بر اثر ضربه یا جویدن جسم سخت نیز نیازمند ارزیابی است، حتی اگر بخش کوچکی شکسته باشد.

دندان شیری باقی‌مانده چیست؟

اگر دندان دائمی بیرون آمده باشد اما دندان شیری متناظر نیفتد، دندان شیری باقی‌مانده نامیده می‌شود. این مشکل به‌ویژه در بعضی سگ‌های کوچک شایع‌تر است، اما در هر حیوانی ممکن است رخ دهد. باقی‌ماندن دندان می‌تواند غذا و پلاک را میان دو دندان نگه دارد، مسیر دندان دائمی را تغییر دهد و خطر التهاب لثه را افزایش دهد.

دندان را در خانه نکشید؛ ریشه دندان شیری ممکن است بلند و شکننده باشد. کشیدن ناقص می‌تواند ریشه را باقی بگذارد یا به دندان دائمی آسیب بزند. دامپزشک زمان و روش خارج‌کردن را بر اساس معاینه و گاهی تصویر دندان تعیین می‌کند.

چگونه دهان را بدون استرس بررسی کنیم؟

زمانی را انتخاب کنید که حیوان آرام است. ابتدا لمس کوتاه گونه و پوزه را با پاداش همراه کنید. سپس فقط لب را برای یک یا دو ثانیه بالا بزنید و رها کنید. لازم نیست فک را با زور باز نگه دارید. هدف دیدن دو ردیف دندان، قرمزی، شکستگی یا بوی غیرعادی است.

اگر حیوان عقب می‌کشد، غرش می‌کند یا درد دارد، ادامه ندهید. اجبار می‌تواند ترس از لمس دهان و خطر گازگرفتن را بیشتر کند. عکس واضح از دو طرف دهان در نور مناسب می‌تواند برای مقایسه و مشورت مفید باشد.

اسباب‌بازی جویدنی مناسب

جویدن کنترل‌شده ناراحتی لثه را کمتر و نیاز رفتاری را تأمین می‌کند. اسباب‌بازی باید مخصوص سن و جثه، به‌اندازه‌ای بزرگ که بلعیده نشود و کمی انعطاف‌پذیر باشد. وسیله ترک‌خورده یا تکه‌شونده دور انداخته شود و بازی زیر نظر باشد.

استخوان پخته، شاخ، سنگ، یخ بسیار سخت و اجسام فشرده‌ای که زیر فشار ناخن کمی فرورفتگی نمی‌گیرند می‌توانند دندان را بشکنند. پارچه، نخ و کفش نیز اسباب‌بازی ایمن نیستند. برای بچه‌گربه از اسباب‌بازی سبک و بدون قطعه جداشونده استفاده کنید.

غذا در دوره تعویض دندان

بیشتر حیوان‌ها با غذای کامل و متعادل معمول خود ادامه می‌دهند. اگر جویدن دردناک است، می‌توان غذای خشک را با آب ولرم نرم کرد یا غذای مرطوب متناسب با سن داد. تغییر ناگهانی رژیم ممکن است اسهال ایجاد کند، پس هر تغییر باید تدریجی باشد.

کلسیم، ویتامین یا پودر استخوان را برای «محکم‌شدن دندان» خودسرانه اضافه نکنید. غذای تجاری کامل برای رشد، تعادل مواد معدنی را در نظر گرفته است و مکمل اضافی به‌ویژه برای توله‌سگ‌های در حال رشد می‌تواند زیان‌آور باشد.

مسواک‌زدن را از چه زمانی شروع کنیم؟

عادت‌دادن می‌تواند از سن پایین و بدون مسواک شروع شود: لمس لب، تماس کوتاه انگشت با سطح بیرونی دندان و سپس مسواک نرم مخصوص. از خمیردندان دامپزشکی استفاده کنید؛ خمیردندان انسان به‌دلیل ترکیبات و امکان بلع مناسب نیست.

در روزهایی که لثه حساس یا خون‌ریزی دارد، فشار ندهید. هدف ایجاد عادت مثبت است، نه تمیزکردن کامل در یک جلسه. پس از پایان تعویض دندان، مسواک منظم مهم‌ترین مراقبت خانگی برای کاهش پلاک است.

چه زمانی دامپزشک باید دهان را ببیند؟

در معاینه‌های واکسن، وضعیت دندان‌ها را هم بخواهید بررسی کنند. اگر تا حدود شش یا هفت ماهگی دو ردیف دندان دیده می‌شود، دندان دائمی کج روییده، فک درست بسته نمی‌شود یا دندان شکسته و تغییر رنگ داده است، مراجعه را عقب نیندازید.

تورم صورت، خون‌ریزی شدید، مشکل تنفس یا بلع، ضربه به فک و درد شدید فوریت بیشتری دارند. مسکن انسانی، ژل بی‌حس‌کننده یا داروی باقی‌مانده حیوان دیگر را استفاده نکنید.

تفاوت مهم سگ و گربه در این دوره

توله‌سگ‌ها معمولاً جویدن آشکارتری دارند و خطر بلع قطعات اسباب‌بازی در آن‌ها بیشتر است. بچه‌گربه‌ها ممکن است ناراحتی را پنهان‌تر کنند و فقط غذای سفت را کنار بگذارند یا هنگام بازی کمتر گاز بگیرند. در هر دو گونه، کاهش وزن و بی‌اشتهایی را نباید صرفاً به دندان‌درآوردن نسبت داد.

پرسش‌های متداول

افتادن دندان شیری خون‌ریزی دارد؟

یک لکه بسیار کوچک ممکن است دیده شود، اما خون‌ریزی مداوم، زیاد یا همراه درد شدید طبیعی نیست.

اگر دندان افتاده را پیدا نکردم چه؟

احتمال بلعیدن آن وجود دارد و معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. رشد دندان دائمی و وضعیت لثه مهم‌تر است.

آیا دندان لق را خودم بکشم؟

خیر. کشیدن می‌تواند ریشه را بشکند یا به بافت و دندان دائمی آسیب بزند.

چرا دو دندان کنار هم دیده می‌شود؟

احتمالاً دندان دائمی روییده و دندان شیری باقی مانده است. این وضعیت باید معاینه شود.

جمع‌بندی

تعویض دندان در چند ماه نخست زندگی طبیعی است، اما دندان دوتایی، درد، بوی بد و مشکل خوردن طبیعی محسوب نمی‌شود. بررسی کوتاه و بدون زور، اسباب‌بازی جویدنی ایمن، غذای متناسب و معاینه دهان در نوبت‌های واکسن کمک می‌کند مشکل زود دیده شود. دندان لق یا باقی‌مانده را در خانه نکشید و برای درد از داروی انسانی استفاده نکنید.