کروناویروس گربه و بیماری اف‌آی‌پی؛ تفاوت‌ها چیست؟
کروناویروس گربه و بیماری اف‌آی‌پی یک چیز نیستند. کروناویروس گربه در بسیاری از گربه‌ها بی‌علامت است یا ناراحتی گوارشی خفیفی ایجاد می‌کند؛ اف‌آی‌پی بیماری جدی‌تری است که در تعداد کمی از گربه‌های آلوده و در پی تغییر ویروس در بدن همان گربه و واکنش ایمنی او شکل می‌گیرد.
نتیجه مثبت آزمایش کروناویروس به‌تنهایی اف‌آی‌پی را ثابت نمی‌کند. اگر گربه تب ماندگار، کاهش اشتها و وزن، ورم شکم، سختی تنفس، تغییر ظاهر چشم یا نشانه عصبی دارد، تشخیص باید با معاینه و کنار هم گذاشتن چند یافته انجام شود؛ خوشبختانه امروزه برای بسیاری از موارد درمان ضدویروسی مؤثر وجود دارد، اما انتخاب دارو و پیگیری آن کار دامپزشک است.
فهرست محتوا
تفاوت کروناویروس گربه با اف‌آی‌پی چیست؟
کروناویروس گربه بیشتر در روده تکثیر می‌شود و در خانه‌های چندگربه‌ای، پرورشگاه‌ها و پناهگاه‌ها شایع‌تر است. بسیاری از گربه‌ها پس از تماس با آن هیچ نشانه‌ای ندارند؛ بعضی هم برای مدتی کوتاه دچار مدفوع شل یا اسهال خفیف می‌شوند. داشتن ویروس به معنی بیمارشدن به اف‌آی‌پی نیست.
اف‌آی‌پی کوتاه‌شده «پریتونیت عفونی گربه» است. در این بیماری، ویروس تغییرکرده می‌تواند در برخی سلول‌های ایمنی تکثیر شود و التهاب گسترده‌ای در بدن به راه بیندازد. پس جمله «تست کرونای گربه من مثبت شده، بنابراین اف‌آی‌پی دارد» درست نیست؛ تماس با ویروس شایع است، اما شکل‌گیری بیماری به عوامل دیگری هم بستگی دارد.
این ویروس چطور بین گربه‌ها می‌چرخد؟
راه اصلی پخش کروناویروس معمول گربه، تماس دهان با ذرات آلوده به مدفوع است. ظرف خاک مشترک، پنجه و موی آلوده یا بیلچه‌ای که میان چند ظرف جابه‌جا می‌شود می‌تواند ویروس را منتقل کند. بچه‌گربه‌ها و گربه‌هایی که در جمع‌های پررفت‌وآمد زندگی می‌کنند بیشتر در معرض تماس‌اند.
در بیشتر موارد، گربه‌ها همان کروناویروس روده‌ای را به هم منتقل می‌کنند و تغییرهای مرتبط با اف‌آی‌پی در بدن یک گربه رخ می‌دهد. بااین‌حال، بعضی همه‌گیری‌های تازه نشان داده‌اند که شکل‌های بیماری‌زاتر ویروس نیز گاهی میان گربه‌ها پخش می‌شوند. اگر در یک خانه یا مرکز نگهداری مورد مشکوک وجود دارد، خودسرانه همه گربه‌ها را جدا یا آزمایش نکنید و تصمیم را با دامپزشک بگیرید.
کروناویروس گربه همان ویروس عامل کووید ۱۹ انسان نیست و اف‌آی‌پی بیماری انسان به شمار نمی‌آید. شباهت نام‌ها نباید باعث شود آزمایش، دارو یا توصیه مربوط به کووید انسان برای گربه استفاده شود.
آیا آزمایش مثبت کرونا یعنی گربه اف‌آی‌پی دارد؟
خیر. آزمایش آنتی‌بادی نشان می‌دهد بدن گربه پیش‌تر با کروناویروس روبه‌رو شده است؛ مقدار بالای آنتی‌بادی هم به‌تنهایی تشخیص اف‌آی‌پی نیست. آزمایش پی‌سی‌آر مدفوع که ماده ژنتیکی ویروس را بررسی می‌کند، می‌تواند نشان دهد گربه هنگام نمونه‌گیری ویروس دفع می‌کند، اما از روی همین نتیجه نمی‌توان گفت اف‌آی‌پی دارد یا در آینده حتماً خواهد گرفت.
از سوی دیگر، منفی‌شدن یک آزمایش نیز همیشه بیماری را کنار نمی‌زند. نوع نمونه، مرحله بیماری و روش آزمایش روی نتیجه اثر دارند. آزمایش روی مایع جمع‌شده در شکم یا قفسه سینه و گاهی نمونه‌ای از بافت، در کنار ظاهر مایع، شمار سلول‌ها و نتایج دیگر ارزش بیشتری پیدا می‌کند. تفسیر یک برگه آزمایش بدون دیدن گربه می‌تواند هم نگرانی بی‌دلیل بسازد و هم مراجعه لازم را عقب بیندازد.
کدام نشانه‌ها اف‌آی‌پی را مطرح می‌کنند؟
نشانه‌های آغازین اختصاصی نیستند: تب ماندگار، کم‌شدن اشتها، کاهش وزن، بی‌حالی و رشد ضعیف در بچه‌گربه. این علائم در بیماری‌های دیگری هم دیده می‌شوند، پس وجود یکی از آن‌ها تشخیص نیست. اگر نمی‌دانید خواب بیشتر با بی‌حالی چه فرقی دارد، راهنمای خواب زیاد گربه و نشانه‌های بیماری به مشاهده دقیق‌تر کمک می‌کند.
در نوع مرطوب، مایع در شکم یا قفسه سینه جمع می‌شود. شکم ممکن است به‌تدریج بزرگ شود، در حالی که عضلات و وزن بدن کم می‌شوند؛ مایع اطراف ریه نیز می‌تواند نفس‌کشیدن را سخت کند. در نوع خشک، نشانه‌ها بسته به اندام درگیر فرق دارند و ممکن است شامل التهاب چشم، تغییر رنگ عنبیه، لرزش، ناهماهنگی حرکت، تشنج یا علائم کلیوی و کبدی باشند. این دو شکل مرز کاملاً جدا ندارند و ممکن است هم‌زمان یا پشت سر هم دیده شوند.
سختی تنفس، تنفس با دهان باز، ضعف شدید، تشنج، ناتوانی در ایستادن یا افت هوشیاری اورژانسی است. برای تب ماندگار، کاهش وزن، بی‌اشتهایی یا بزرگ‌شدن شکم هم همان روز با دامپزشک تماس بگیرید؛ صبر برای ظاهرشدن همه علائم، زمان ارزشمند درمان را از دست می‌دهد.
یک مثال واقعی؛ دو نتیجه مثبت با دو معنای متفاوت
فرض کنید دو بچه‌گربه از یک خانه چندگربه‌ای آزمایش شده‌اند. «کاجو» سرحال است، وزن می‌گیرد و فقط پی‌سی‌آر مدفوعش برای کروناویروس مثبت شده است. این نتیجه بیشتر از تماس و دفع ویروس خبر می‌دهد و به‌تنهایی برای تشخیص اف‌آی‌پی یا شروع درمان کافی نیست.
اما «فندق» چند روز تب دارد، غذا نمی‌خورد، وزن کم کرده و در سونوگرافی مقداری مایع شکمی دیده شده است. در مورد او، نتیجه مثبت قبلی در کنار این نشانه‌ها مهم می‌شود و بررسی مایع، آزمایش خون و یافته‌های معاینه باید کنار هم قرار گیرند. حتی در این وضعیت هم یک آزمایش کرونا به‌تنهایی حکم نهایی را نمی‌دهد.
دامپزشک چطور به تشخیص می‌رسد؟
تشخیص با سن، محل زندگی، مدت نشانه‌ها و معاینه آغاز می‌شود. آزمایش خون ممکن است کم‌خونی، تغییر شمار سلول‌های خونی، بالا رفتن بعضی پروتئین‌ها یا درگیری کبد و کلیه را نشان دهد، اما هیچ‌یک به‌تنهایی مخصوص اف‌آی‌پی نیست. سونوگرافی یا رادیوگرافی برای پیدا کردن مایع، بررسی اندام‌ها و انتخاب محل مناسب نمونه‌گیری کمک می‌کند.
اگر مایع در شکم یا قفسه سینه وجود داشته باشد، بررسی همان مایع معمولاً اطلاعات زیادی می‌دهد. پی‌سی‌آر یا آزمایشی که حضور ویروس را داخل سلول‌های نمونه نشان می‌دهد می‌تواند احتمال تشخیص را بالا ببرد، ولی دامپزشک نتیجه را همراه با علائم و آزمایش‌های دیگر می‌خواند. در بعضی موارد تشخیص قطعی دشوار است و پاسخ سریع به درمان ضدویروسی، زیر نظر دامپزشک، بخشی از ارزیابی می‌شود.
آیا اف‌آی‌پی درمان می‌شود؟
اف‌آی‌پی دیگر در همه موارد حکم ناامیدکننده گذشته را ندارد. داروهای ضدویروسی، یعنی داروهایی که جلوی تکثیر ویروس را می‌گیرند، مانند GS-441524 و در برخی کشورها رمدسیویر، نتیجه درمان بسیاری از گربه‌ها را به شکل چشمگیری بهتر کرده‌اند. با این حال، نوع دارو، راه مصرف، طول درمان و آزمایش‌های پیگیری باید بر اساس وزن، شکل بیماری، درگیری چشم یا دستگاه عصبی و پاسخ همان گربه تعیین شود.
داروی بدون نام و نشان یا محصولی که مقدار ماده مؤثره‌اش روشن نیست می‌تواند درمان را ناقص کند و خطر عود یا عارضه را بالا ببرد. داروی انسانی باقی‌مانده در خانه را جایگزین نکنید و مقدار مصرف را از تجربه گربه دیگری برندارید. دسترسی قانونی به دارو در کشورها متفاوت است؛ دامپزشک باید درباره مسیر معتبر تهیه، مایع‌درمانی یا رسیدگی‌های لازم و زمان آزمایش‌های کنترل راهنمایی کند.
بهبود اشتها و پایین‌آمدن تب در روزهای اول امیدوارکننده است، اما دلیل قطع زودهنگام دارو نیست. وزن، اشتها، فعالیت و نتایج آزمایش‌ها باید در طول درمان دنبال شوند. اگر گربه دارو را بالا می‌آورد، دوباره بی‌حال می‌شود یا نشانه تازه‌ای پیدا می‌کند، پیش از تغییر مقدار یا شکل دارو با دامپزشک تماس بگیرید.
در خانه چندگربه‌ای چه کاری مفید است؟
مدفوع را هر روز از ظرف خاک بردارید، بیلچه‌ها را میان گروه‌های جدا جابه‌جا نکنید و ظرف آب و غذا را دور از خاک بگذارید. ظرف‌های خاک کافی در چند نقطه، شلوغی و تماس با آلودگی را کمتر می‌کند. ورود گربه تازه، جابه‌جایی و تنش‌های شدید را تا جای ممکن آرام و مرحله‌ای انجام دهید.
هدف، کم‌کردن مقدار ویروس در محیط است؛ نه ضدعفونی وسواس‌گونه خانه یا جداکردن همیشگی گربه سرحال. اگر گربه‌ای اسهال یا استفراغ دارد، آب‌خوردن و حال عمومی‌اش را دقیق‌تر ببینید؛ راهنمای نشانه‌های کم‌آبی گربه برای همین مشاهده مفید است. درباره تکرار آزمایش کرونا، جداسازی یا اضافه‌کردن گربه تازه، با توجه به تعداد و سن گربه‌ها، برنامه مناسب همان خانه را با دامپزشک مشخص کنید.
واکسن اف‌آی‌پی در بعضی کشورها وجود دارد، اما به دلیل محدودیت اثر و شرایط خاص مصرف، معمولاً در برنامه عادی واکسیناسیون گربه توصیه نمی‌شود. نتیجه آزمایش آنتی‌بادی نیز برای پیش‌بینی اینکه کدام گربه در آینده اف‌آی‌پی می‌گیرد مناسب نیست. هیچ مکمل یا رژیم غذایی هم تضمین نمی‌کند که گربه آلوده هرگز بیمار نشود.
جمع‌بندی؛ نتیجه کرونا را با تشخیص اف‌آی‌پی یکی ندانید
بیشتر گربه‌هایی که با کروناویروس گربه تماس دارند به اف‌آی‌پی مبتلا نمی‌شوند. یک نتیجه مثبت را جدا از حال گربه تفسیر نکنید: گربه سرحال با آزمایش مثبت، با گربه‌ای که تب، کاهش وزن، مایع شکمی یا نشانه چشمی و عصبی دارد وضعیت یکسانی ندارد. در صورت شک، مراجعه زودتر به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کند و فرصت درمان مؤثر را حفظ می‌کند.
برای مرور تفاوت کروناویروس روده‌ای و اف‌آی‌پی، محدودیت آزمایش‌ها و مسیر درمان، راهنمای مرکز سلامت گربه دانشگاه کرنل درباره اف‌آی‌پی منبع عمومی این مقاله است. این مرجع نیز روشن می‌کند که تشخیص از ترکیب سابقه، معاینه و آزمایش‌های مناسب به دست می‌آید، نه از یک نتیجه مثبت کروناویروس.
