مسواک زدن دندان سگ؛ روش درست و آموزش بدون زور
روش درست مسواک زدن دندان سگ این است که دهان بسته بماند، لب را آرام کنار بزنید و برس نرم را روی سطح بیرونی دندان‌ها و کنار خط لثه حرکت دهید. مسواک روزانه بهترین هدف است، ولی سگ باید مرحله‌به‌مرحله لمس پوزه، دیدن برس و تماس کوتاه با دندان را یاد بگیرد؛ نگه‌داشتن اجباری، راه میان‌بر خوبی نیست.
فقط از خمیردندان مخصوص سگ استفاده کنید. اگر لثه خون‌ریزی دارد، دندان شکسته است، صورت ورم کرده یا سگ هنگام لمس دهان درد نشان می‌دهد، مسواک را شروع نکنید و ابتدا برای معاینه اقدام کنید.
فهرست محتوا
پیش از شروع، یک نگاه کوتاه به دهان بیندازید
وقتی سگ آرام است، کنار او بایستید یا بنشینید و لب را برای چند ثانیه بالا بزنید. دنبال یک دهان «کاملاً سفید» نباشید؛ هدف این است که قرمزی شدید لثه، خون، زخم، دندان لق یا شکسته، جرم ضخیم و جسم گیرکرده را ببینید. برای دیدن دندان‌های بیرونی لازم نیست فک را با زور باز کنید.
بوی بد مداوم، انداختن غذا، جویدن با یک سمت، پنجه‌کشیدن به صورت، آب‌ریزش دهان یا پس‌کشیدن ناگهانی سر می‌تواند با درد دهان همراه باشد. مسواک راه درمان دندان دردناک نیست. راهنمای بوی بد دهان و بیماری دندان سگ کمک می‌کند نشانه‌های نیازمند بررسی را از بوی گذرای غذا جدا کنید.
مسواک و خمیردندان مناسب سگ را انتخاب کنید
برس باید نرم و اندازه سر آن با دهان سگ هماهنگ باشد. برای سگ ریزجثه، مسواک کوچک حیوانات یا برس نرم کودک بهتر از سری بزرگی است که به لثه برخورد می‌کند. برای سگ بزرگ، دسته بلندتر دسترسی به دندان‌های عقب را آسان‌تر می‌کند. برس انگشتی فقط زمانی مناسب است که روی انگشت ثابت بماند و سگ سابقه گازگرفتن هنگام لمس دهان نداشته باشد.
خمیردندان انسانی و دهان‌شویه را استفاده نکنید؛ سگ محتویات دهانش را تف نمی‌کند و ممکن است آن را ببلعد. خمیردندان مخصوص سگ را طبق دستور همان محصول استفاده کنید و پیش از خرید، برچسب، تاریخ و سالم‌بودن بسته را ببینید. نام «گیاهی»، «طبیعی» یا «بدون قند» به‌تنهایی نشانه ایمنی نیست. اگر سگ محصول انسانی را خورد، بسته آن را نگه دارید و برای راهنمایی سریع با دامپزشک تماس بگیرید.
یک جای بدون لغزش، نور کافی و چند تکه بسیار کوچک از تشویقی موردعلاقه‌اش آماده کنید. اگر تشویقی خوراکی برایش جذاب نیست، پایان تمرین می‌تواند چند ثانیه بازی یا رفتن سراغ کاری باشد که دوست دارد. جایزه باید به همکاری آرام وصل شود، نه به تحمل‌کردن زور.
اول یک راه ساده برای همکاری بسازید
برای بسیاری از سگ‌ها «گذاشتن چانه روی دست» تمرین مفیدی است. کف دست را زیر چانه بگیرید؛ هر بار که سگ خودش چانه را روی دست گذاشت، بگویید «آفرین» و جایزه بدهید. هنوز لب را بالا نزنید. وقتی چند بار با خیال راحت این کار را انجام داد، لمس یک‌ثانیه‌ای کنار پوزه را اضافه کنید.
بعد از چند نوبت موفق، لب را کوتاه بالا بزنید و رها کنید. اگر سگ چانه را برداشت، تمرین همان لحظه متوقف می‌شود. این انتخاب ساده به او یاد می‌دهد که می‌تواند استراحت بخواهد و به شما هم کمک می‌کند پیش از غرش یا تقلا متوجه ناراحتی شوید.
این روش برای همه سگ‌ها الزامی نیست. بعضی‌ها در حالت ایستاده کنار سرپرست راحت‌ترند و بعضی روی تشک همیشگی. روبه‌روی صورت سگ خم نشوید، پوزه را از بالا نگیرید و او را بین زانوها حبس نکنید. طوری بایستید که سگ بتواند آرام عقب برود.
روش مسواک زدن دندان سگ، قدم‌به‌قدم
- آشنایی با وسایل: برس را نشان دهید و اجازه دهید سگ از فاصله دلخواه آن را بو کند. نزدیک‌شدن آرام را تشویق کنید و وسیله را داخل دهان نبرید.
- پذیرفتن لمس: یک سمت پوزه را لمس کنید، لب را یک ثانیه بالا بزنید و دست را بردارید. این کار را در دو سمت جدا تمرین کنید.
- مزه خمیر مخصوص: مقدار کمی از خمیردندان مخصوص سگ را طبق دستور محصول روی انگشت یا برس بگذارید تا خودش مزه کند. اگر نخواست، مجبورش نکنید و طعم یا محصول مناسب‌تری انتخاب کنید.
- تماس نخست: برس را فقط به سطح بیرونی یک دندان نیش بزنید، همان لحظه بگویید «آفرین» و جلسه را تمام کنید.
- چند حرکت کوتاه: در نوبت بعد روی دندان نیش و دو دندان کناری حرکت نرم انجام دهید. هنوز سراغ همه دهان نروید.
- گسترش مسیر: وقتی سگ آرام می‌ماند، تعداد دندان‌ها و زمان را کم‌کم زیاد کنید تا دندان‌های عقب هر دو سمت هم تمیز شوند.
بین این قدم‌ها مسابقه‌ای وجود ندارد. اگر سگ در مرحله بالا بردن لب راحت نیست، اضافه‌کردن خمیر و برس فقط کار را سخت‌تر می‌کند. چند روز تکرار یک قدم ساده شکست نیست؛ همین تمرین کوتاه، همکاری بعدی را راحت‌تر می‌کند.
روی کدام دندان‌ها و با چه حرکتی کار کنیم؟
دهان سگ بسته بماند و لب به‌آرامی کنار برود. برس را با زاویه نزدیک به ۴۵ درجه روی مرز دندان و لثه بگذارید و حرکت‌های ریز دایره‌ای انجام دهید. فشار زیاد لازم نیست؛ موهای برس باید روی سطح بلغزند، نه اینکه لثه را بسابند. سطح رو به گونه دندان‌های بالایی، به‌خصوص دندان‌های کناری و عقب، اولویت خوبی است.
از یک سمت شروع کنید، از دندان نیش به عقب بروید و بعد سمت دیگر را انجام دهید. دندان‌های جلویی برای بعضی سگ‌ها حساس‌ترند؛ می‌توانید آن‌ها را زمانی اضافه کنید که کار با دندان‌های کناری جا افتاده است. برای تمیزکردن سطح بیرونی نیازی به باز نگه‌داشتن فک نیست و اصرار برای رسیدن به سطح داخلی نباید آرامش و ایمنی را از بین ببرد.
در شروع شاید جلسه ده ثانیه طول بکشد. با تمرین می‌توان زمان را بیشتر کرد، اما معیار اصلی پوشش آرام خط لثه است، نه رسیدن به دقیقه‌ای خاص. خمیر بیشتر هم جای حرکت درست برس را نمی‌گیرد.
برنامه را برای سن و شکل دهان سگ تنظیم کنید
توله‌سگ می‌تواند از همان ماه‌های نخست لمس آرام صورت و دیدن برس را یاد بگیرد. هنگام لق‌شدن دندان‌های شیری یا حساسیت لثه، فشار ندهید و تمرین را به لمس کوتاه محدود کنید. پس از کامل‌شدن دندان‌های دائمی و اطمینان از سلامت دهان، مسیر منظم مسواک آسان‌تر خواهد بود. برای نشانه‌های دوره تعویض دندان، مطلب دندان شیری سگ و گربه را ببینید.
در سگ کوچک، شلوغی دندان‌ها و کمبود فضا ممکن است دسترسی را سخت‌تر کند؛ برس کوچک‌تر و نوبت کوتاه‌تر کمک می‌کند. در سگ پوزه‌کوتاه نیز چین لب و زاویه فک می‌تواند دید را محدود کند، پس به‌جای فشار بیشتر، هر سمت را جدا و در نور خوب تمیز کنید. سگ بزرگ الزاماً به برس زبر نیاز ندارد؛ نرمی موهای برس همچنان مهم است.
سگی که تازه از کلینیک جرم‌گیری یا جراحی دهان برگشته نباید با یک زمان‌بندی عمومی دوباره مسواک را شروع کند. تاریخ شروع، محل‌های ممنوع و نوع غذا را از دستور ترخیص خودش بگیرید.
مقاومت، غرش یا ترس را چطور مدیریت کنیم؟
برگرداندن سر، لیس‌زدن پی‌درپی لب، خمیازه در میانه کار، دیده‌شدن سفیدی چشم، خشک‌شدن ناگهانی بدن و کنارکشیدن یعنی سگ کمی فاصله می‌خواهد. همان‌جا مکث کنید و دست را آرام بردارید. منتظر غرش نمانید. اگر سگ غرید، تنبیهش نکنید؛ غرش هشدار مهمی است که می‌گوید ادامه کار امن نیست.
برای نمونه، «پاشا» بالا بردن لب در سمت چپ را می‌پذیرفت، اما با نزدیک‌شدن برس به سمت راست سرش را می‌کشید. سرپرستش چند جلسه فقط سمت چپ را کوتاه تمیز کرد و سمت راست را به لمس گونه برگرداند. معاینه بعدی نشان داد یکی از دندان‌های راست دردناک بوده است. مقاومت همیشه «لجبازی» نیست و تغییر ناگهانی همکاری ارزش بررسی دارد.
اگر سابقه گازگرفتن وجود دارد، خودتان با بستن پوزه یا کمک چند نفر ادامه ندهید. دامپزشک باید اول درد را بررسی کند و در صورت سالم‌بودن دهان، یک مربی آشنا با آموزش بدون اجبار می‌تواند تمرین را ایمن‌تر طراحی کند.
چه وقت مسواک کافی نیست؟
جرم سخت زرد یا قهوه‌ای با مسواک جدا نمی‌شود. ابزار فلزی، ناخن یا دستگاه خانگی نیز درمان امنی نیست؛ بخش مهم بیماری می‌تواند زیر لثه پنهان باشد. مقاله جرم‌گیری دندان سگ توضیح می‌دهد چرا پاک‌کردن سطح دندان با ارزیابی و درمان حرفه‌ای فرق دارد.
خون‌ریزی مداوم، درد، تورم صورت، دندان شکسته یا لق، زخم دهان، ترشح چرکی، مشکل بلع یا تنفس، بی‌حالی و نخوردن غذا دلیل توقف مسواک و مراجعه‌اند. اگر جسمی عمیق میان دندان‌ها یا پشت حلق گیر کرده، با دست‌کاری کور خطر آسیب و گازگرفتن را بیشتر نکنید.
یک روال کوتاه و ماندگار بسازید
هدف نهایی یک بار مسواک در روز است. آن را به کاری ثابت مثل آخرین گردش عصر یا جمع‌کردن ظرف شام وصل کنید. وسایل همیشه در یک جای امن باشند، از یک ترتیب آشنا استفاده کنید و جلسه را پیش از بی‌حوصلگی تمام کنید. اگر یک شب فقط چند دندان تمیز شد، فردا از همان موفقیت ادامه دهید.
جویدنی، غذای دندانی یا افزودنی آب ممکن است در بعضی سگ‌ها کمک کند، اما جای تماس برس با پلاک تازه را نمی‌گیرد. محصولی را انتخاب کنید که اندازه‌اش با سگ هماهنگ و اثرش با ارزیابی معتبر پشتیبانی شده باشد. وسایل بسیار سخت مثل استخوان پخته، شاخ، سنگ و یخ ممکن است دندان را بشکنند.
برای دیدن ترتیب لمس صورت، تماس با دندان و حرکت برس می‌توانید راهنمای کوتاه کمیته جهانی دندان‌پزشکی انجمن دامپزشکی حیوانات کوچک را مرور کنید؛ اگر سگ درد، ترس شدید یا خطر گازگرفتن دارد، اول برنامه‌ای را دنبال کنید که دامپزشک برای خود او داده است.
